Proboszcz Bazyliki Mariackiej ks. Ireneusz Bradtke wraz z dr Grzegorzem Szychlińskim podczas konferencji prasowej. Fot. Janusz Wikowski
31 grudnia o godz. 11.00 w Bazylice Mariackiej w Gdańsku odbyło się uroczyste uruchomieniem tarczy kalendarium zegara astronomicznego.
Proboszcz Bazyliki Mariackiej ks. Ireneusz Bradtke wraz z dr. Grzegorzem Szychlińskim podczas konferencji prasowej poinformowali o zakończeniu prac związanych z uruchomieniem tarczy kalendarium zegara.
Tarcza ruszyła po ponad 470 latach. Tym samym został zakończony proces odbudowy zegara Hansa Duringera z 1470 roku.
Fot. Janusz Wikowski
Odbudowę zegara zainicjował i prowadził od 1983 roku prof. Andrzej Januszajtis. Dzięki Jego działaniom od 1987 roku trwała rekonstrukcja zegara i zakończyła się sukcesem 31 grudnia 2025 r. W Sylwestra poinformowano uroczyście o zakończeniu prace związanych z uruchomieniem tarczy kalendarium zegara. Po ponad 470 latach tarcza zegara ruszyła! Fot. Janusz Wikowski
Dr Grzegorz Szychliński – rekonstruktor i zegarmistrz Zegara Astrologicznego. Fot. Janusz Wikowski
Witając zgromadzonych ks. Ireneusz Bradtke podkreślił zasługi prof. Januszajtisa w działaniach na rzecz odbudowy zegara. Zwrócił uwagę na bezcenną książkę autorstwa prof. Andrzeja Januszajtisa na temat zegara (niestety, nie jest ta książka dostępna w księgarniach i być może Stowarzyszenie Nasz Gdańsk podejmie działania w celu wznowienia tej publikacji).
Informacje o zegarze astronomicznym (1464-1470)
Drewno dębowe, sosnowe i lipowe, blacha miedziana, papier, tempera, wym.: wys. 14,5 m; kalendarium 4,1 m; planetarium 4,5 m.
Zegar został wykonany przez Hans Düringera z Torunia. Składa się z trzech kondygnacji: kalendarium, planetarium i teatru figur.
Kalendarium tworzą trzy tarcze. Największa jest podzielona promieniście na 365 sekcji, które odpowiadają dniom oraz koncentrycznie na 22 kręgi. Łącznie w polach znajduje się 3005 danych dla lat 1463-1538. W poszczególnych kręgach zawarto m.in. dni tygodnia, daty świąt stałych, kalendarz liturgiczny z imionami świętych z zaznaczeniem wigilii i oktaw wybranych świąt. Dwie mniejsze tarcze umożliwiały obliczanie danych potrzebnych do skonstruowania kalendarza liturgicznego, aktualizowały dużą tarczę na 76 lat i pozwalały na ustalenie dat świąt ruchomych. W centrum kalendarium znajduje się figura Marii z Dzieciątkiem w promienistej glorii. Całość otacza rama z czterema postaciami symbolizującymi upływ czasu. W lewym górnym rogu znajduje się rzeźbiona twarz, którą uznaje się za portret mistrza Düringera.
W planetarium znajdują się trzy wskazówki: godzinowa, Słońca i Księżyca. W kręgu zewnętrznym zawarto 24 cyfry odpowiadające godzinom. Południe jest u góry, północ u dołu. W następnym kręgu znajdują się znaki zodiaku. W centrum znajduje się smok, pod którym widoczne są namalowane fazy Księżyca. W narożnikach po obu stronach planetarium podczas spektaklu ukazują się sceny Zwiastowania i Pokłonu Trzech Króli.
W trzeciej kondygnacji znajduje się teatr figur, zbudowany z dwóch scen i składający się z 23 rzeźb. W dolnej części ukazuje się dwunastu apostołów oraz śmierć z kosą, w górnej ewangeliści. Po bokach umieszczeni zostali Aniołowie i Diakoni. Całość wieńczą figury Adama i Ewy stojące po bokach drzewa wiadomości dobrego i złego, które jest oplecione przez węża z głową kobiecą. Rzeźby Adama i Ewy wybijają godziny i kwadranse.
Zegar był sprawny do połowy XVI wieku.
W 1944 roku zabytek został zdemontowany i wywieziony poza Gdańsk. Zachowały się tarcze i 70% obudowy, wyobrażenia dolnej kondygnacji oraz Waga i szczypce Skorpiona.
Z inicjatywy prof. Andrzeja Januszajtisa od 1987 roku trwała rekonstrukcja zegara. 31 grudnia 2025 r. uroczyście zakończono prace związane z uruchomieniem tarczy kalendarium zegara. Po ponad 470 latach tarcza zegara ruszyła!