Po koncercie „O bałtyckiej syrenie” w kościele św. Jana Bosco w Oruni. Wskrzeszenie Konstancji

Konstancja2Koncert i wykład „O bałtyckiej syrenie”, poświęcony Konstancji Czirenberg, wybitnej gdańskiej śpiewaczce i instrumentalistce, żyjącej w I połowie XVII wieku, odbył się 18 czerwca 2021 roku, w kościele św. Jana Bosco w Oruni. Publiczność wysłuchała utworów zaczerpniętych z – dedykowanego artystce – mediolańskiego zbioru Flores Praestantissimorum Virorum.

Było to nie tylko g d a ń s k i e , ale i  ś w i a t o w e  p r a w y k o n a n i e programu, złożonego z wybranych kompozycji zbioru, od czasu, kiedy żyła bohaterka wieczoru.

Z Gdańska i innych ośrodków

Duch Konstancji Czirenberg, słynącej z talentu urody, skromności i wdzięku, unosił się w przestrzeni oruńskiej świątyni. Publiczność przyjęła koncert z aplauzem. Muzyczny kunszt wykonawców, oryginalność kompozycji, pozostaną w pamięci świadków wydarzenia na długo. W planach jest przygotowanie i wykonanie koncertowe kolejnych utworów ze zbioru Flores Praestantissimorum Virorum oraz realizacja nagrań płytowych.

Wieczór – w ramach Akademii Gdańska – przygotowała Fundacja Horyzonty Sztuki, we współpracy z Instytutem Kultury Miejskiej oraz Parafią Św. Jana Bosko. Przedsięwzięcie współfinansowane było ze środków Miasta Gdańska. Zarejestrowany koncert można obejrzeć i wysłuchać na kanale Youtube Instytutu Kultury Miejskiej.

Wystąpili artyści, specjalizujący się w wykonawstwie muzyki dawnej: Dagmara Barna – Kosowicz, Anna Zawisza (sopran), Katarzyna Olszewska, Victoria Melik (skrzypce), Katarzyna Czubek, Marcin Skotnicki (flet prosty), Danuta Zawada (altówka), Anna Jankowska (wiolonczela), Anna Wiktoria Swoboda (teorba) oraz Agnieszka Wesołowska (klawesyn).

Sylwetkę Konstancji Czirenberg na tle siedemnastowiecznego Gdańska przybliżył gościom prof. Andrzej Januszajtis. 

4.prof.A.Januszajtis

Sylwetkę Konstancji Czirenberg na tle siedemnastowiecznego Gdańska przybliżył gościom prof. Andrzej Januszajtis. Kościół św. Jana Bosco w Oruni. 18 czerwca 2021 rok. Fot. Bartosz Bańka. Materiały promocyjne Instytutu Kultury Miejskie

Jak doszło do przygotowania niecodziennego wieczoru? Kim są młodzi, wspaniali, muzycy z Gdańska i innych ośrodków w Polsce, którym niezapomnianego wieczoru udało się wskrzesić postać cudownej, gdańskiej artystki i muzykę czasów jej współczesnych? Po koncercie rozmawiałam z artystami muzykami Katarzyną Czubek i Anną Jankowską, wykonawcami i organizatorami oruńskiego koncertu, działającymi w Fundacji Horyzonty Sztuki. Obie urodziły się w Gdańsku. Ich fascynacja muzyką dawną zrodziła się w dzieciństwie, w Zespole Muzyki Dawnej Bianco Fiore Magdaleny Warżawy w Pałacu Młodzieży im. Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku. Dziś Magdalena Warżawa prowadzi w tym samym miejscu Konsort Fletów Prostych oraz Pracownię Muzyki Dawnej i zaraża muzyką dawną kolejne roczniki dzieci i młodzieży.

Różnorodne perełki

– Regularnie przeglądam różne źródła w tym strony internetowe w poszukiwaniu utworów, także bohaterów umiłowanych mi miast, a Gdańsk jest takim miastem – powiedziała Katarzyna Czubek. – Wszystko zaczęło się od pana Andrzeja Januszajtisa, który napisał wiele artykułów na temat Konstancji Czirenberg. I tak, krok po kroczku, dotarłam do zbioru utworów kompozytorów mediolańskich, opracowanego przez Filipa Lomatio, dedykowanego Konstancji Czirenberg. Jednak nie od razu do całego. Biblioteka Uniwersytetu w Rochester udostępniła tylko trzy księgi z zapisem trzech głosów – sopranowego, altowego i basowego. W tym okresie utwory nie były notowane w partyturach, tylko w pojedynczych głosach.

– Brakowało nam zapisu głosu tenorowego – kontynuowała Katarzyna Czubek. – Szukałam dalej, sięgając do strony RISM, międzynarodowego inwentarza źródeł muzycznych informującej o tym, gdzie przechowywane są manuskrypty i starodruki z całego świata. I okazało się, że czwarta księga z głosem tenorowym znajduje się we włoskiej Bibliotece Malatestiana w Cesenie. Otrzymałam skany manuskryptów. Później był proces ich przepisywania na komputerze, są do tego coraz lepsze programy, co zajęło nam sporo czasu. Na koncert w Oruni przygotowaliśmy część utworów z tego zbioru – na dwa żeńskie głosy, basso continuo oraz kompozycje instrumentalne. Jest ich w sumie trzydzieści sześć, są jeszcze utwory przeznaczone na kwartet wokalny, a także inne kombinacje.

– Co państwa zafascynowało w kompozycjach zawartych w zbiorze?

– Zostały napisane przez kompozytorów pracujących w jednym mieście, Mediolanie, ale każdy jest inny, każdy w sobie ma coś niesamowitego. I tak kwartet Frisssoni’ego brzmi bardzo konsortowo, jakby był napisany na jednorodne instrumenty, z kolei kwartet Cimy jest mocno awangardowy, ewidentnie pisany w stylu seconda prattica. Urzekło mnie w zbiorze to, że zawiera tak różnorodne perełki, że nie ma w nim jednolitej stylistyki i myśli.

– Czym kierowaliście się państwo wybierając na koncert te, a nie inne utwory?

– Ponieważ na ich wykonanie mamy bardzo dobry skład. – kontynuowała Katarzyna Czubek. – Wystąpiły dwie wspaniałe sopranistki, które nigdy ze sobą nie śpiewały, a jak się spotkały, zaśpiewały tak, jakby współpracowały od lat. Budując program, zwracaliśmy także uwagę na wartość artystyczną kompozycji.

W jaki sposób udało się państwu pozyskać tak znakomitych, młodych muzyków nie tylko z Gdańska, ale i z różnych ośrodków w Polsce, i jak przygotowywaliście się do koncertu?

– Zależało nam na tym, żeby wskazać środowisko skupione wokół muzyki dawnej nie tylko z Gdańska, ale także z Gdańskiem związane, oraz zaprosiliśmy wykonawców z Polski, którym bliskie jest wykonawstwo XVII wiecznej muzyki włoskiej – wyjaśnia Anna Jankowska. – Przygotowywaliśmy się indywidualnie. Trzy dni przed koncertem spotkaliśmy się w Gdańsku i rozpoczęliśmy próby. I się udało, ponieważ wytworzyła się swego rodzaju chemia między artystami. Niektórzy z wykonawców po raz pierwszy grali razem. Bardzo nas to cieszy – do dziś otrzymuję telefony, maile od wykonawców, którzy wspominają jakie to było fantastyczne. Z pewnością duży wpływ na atmosferę pracy i finalny rezultat miała atrakcyjność wykonywanego repertuaru. Cały czas żyjemy tym koncertem. Nie tak dawno jak wczoraj rozmawiałam z Victorią Melik – skrzypaczką barokową, która powiedziała: „Ania, rozesłałam link z nagraniem „O bałtyckiej syrenie”, i tak wiele osób nas słucha, nie tylko w Polsce, na świecie!” Z radością stwierdzamy, że z dnia na dzień rosną statystyki tak zwanej oglądalności programu. Mieliśmy to szczęście, że wsparł nas Instytut Kultury Miejskiej, dzięki czemu udało się uwiecznić koncert. Ale to jest dopiero pierwszy krok.

– Jakie są dalsze państwa zamierzenia?

– Chcielibyśmy, żeby koncert nie był jednorazowy, zamierzamy go wykonać w innych miejscach – kontynuuje Anna Jankowska. – Są duże szanse, że jeszcze zabrzmi. Natomiast kolejnym krokiem będzie staranie się o uzyskanie funduszy na dokonanie nagrania płytowego. Pod koniec roku zamierzamy aplikować o granty na ten cel do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Planujemy również poszerzyć skład wokalny o kolejne głosy i wykonać pozostałe kompozycje z tego zbioru.

Z entuzjazmem i miłością do muzyki

– Fundacja Horyzonty Sztuki powstała ponad dziesięć lat temu, stworzyła ją i prowadziła z dobrymi rezultatami, artystka plastyk, instruktor w Pałacu Młodzieży, nieżyjąca już, pani Iwona Głogowska – Gieszcz, z którą miała zajęcia moja córka – wyjaśnia Anna Jankowska. – Nawiązałyśmy porozumienie. Na jej prośbę przejęłam Fundację, pracowałyśmy razem, ona w dziedzinie plastyki, ja w obszarze muzyki dawnej. Obecnie koncentrujemy się na muzyce dawnej, która nam, muzykom, specjalizującym się w wykonawstwie tego rodzaju repertuaru, jest najbliższa. Można więc powiedzieć, że to Fundacja przyszła do nas, nie musieliśmy jej zakładać.

– Kilka lat temu w naszych młodzieńczych głowach, a właściwie w głowie Kasi Czubek zrodził się festiwal Młoda Muzyka Dawna – kontynuuje Anna Jankowska. – Na początku działałyśmy, można powiedzieć, chałupniczo – organizowałyśmy koncerty w kościołach gminy Kolbudy, które nie odbywały się cyklicznie.

– Od 2018 jest to festiwal doroczny, którego głównym zadaniem jest popularyzacja muzyki dawnej w wykonaniu młodych artystów w świeży sposób, z entuzjazmem i miłością do muzyki – mówi Katarzyna Czubek. – Prezentujemy nowy, wciąż odkrywany repertuar, z wykorzystaniem nowych praktyk wykonawczych. Artystów wybieramy w dwojaki sposób – część zespołów zapraszamy, natomiast wykonawców jednego z koncertów wybieramy w drodze otwartego naboru – Open Call. W lipcu przystąpimy do naboru uczestników do tegorocznego festiwalu Młoda Muzyka Dawna, który odbywać się będzie w dniach od 9 do 12 września. Koncerty i inne działania organizujemy w Łapinie, Pręgowie, Kolbudach, Marszewskiej Górze i Babidole.

– Wybierając zespół w drodze otwartego naboru dajemy mu możliwość odbycia artystycznej rezydencji, to oznacza, że laureaci wystąpią nie tylko podczas festiwalu Młoda Muzyka Dawna, ale także, dzięki współpracy z Michałem Orzechowskim, zagrają w Kinie Pomorzanin w Bydgoszczy – dodała Katarzyna Czubek. – Nawiązujemy kolejne kontakty, żeby formuła się rozwinęła i wykonawcy mogli odwiedzić więcej miejsc, także za granicą.

– Poprzednie festiwale Młoda Muzyka Dawna odbywały się na przełomie czerwca i lipca, tegoroczny przesunęliśmy na wrzesień z uwagi na późniejsze rozstrzygnięcie konkursów grantowych – informuje Anna Jankowska. – w tym roku mamy przydzielone dotacje z trzech różnych źródeł na realizację tego przedsięwzięcia, co bardzo nas cieszy. Oznacza to, że idea festiwalu została nie tylko zauważona ale i doceniona.

– Oprócz koncertów, naszych słuchaczy zaprosimy do udziału w warsztatach rodzinnych muzyki kaszubskiej oraz na tradycyjną potańcówkę – kontynuuje Anna Jankowska. – zabrzmi więc nie tylko muzyka dworska, „z wyższych sfer”, ale też muzyka karczemna, ludowa, stąd też odniesienia do lokalnej tradycji ludowej. Nasza publiczność bardzo sobie ceni otwartą, luźną formę potańcówki.

– Aktywizacja lokalnej społeczności, mieszkańców Kolbud i okolic, jest bardzo ważnym aspektem naszego działania – kontynuuje Anna Jankowska. – Obserwujemy, że z roku na rok przynosi to coraz lepsze efekty. Mamy już stałą publiczność, a wraz z każdą kolejną edycją to grono odbiorców się poszerza i zyskujemy kolejnych melomanów, którzy wyczekują – ku naszej radości – na nowe, adresowane do nich, propozycje kulturalne.

– Serdecznie zapraszamy do udziału w tegorocznym, wrześniowym festiwalu Młoda Muzyka Dawna – powiedziały na zakończenie rozmowy Katarzyna Czubek i Anna Jankowska.

Katarzyna Korczak

Konstancja3

Od lewej: Katarzyna Olszewska, Danuta Zawada, Anna Jankowska, Anna Wiktoria Swoboda, Victoria Melik. Kościół św. Jana Bosco w Oruni. 18 czerwca 2021 rok Fot. Bartosz Bańka. Materiały promocyjne Instytutu Kultury Miejskiej

Konstancja2

Od lewej: Anna Zawisza, Anna Jankowska, Agnieszka Wesołowska, Anna Wiktoria Swoboda, Dagmara Barna –Kosowicz. Kościół św. Jana Bosco w Oruni. 18 czerwca 2021 rok Fot. Bartosz Bańka. Materiały promocyjne Instytutu Kultury Miejskiej

Konstancja1

Od lewej: Katarzyna Olszewska, Victoria Melik, Anna Jankowska, Agnieszka Wesołowska, Anna Wiktoria Swoboda, Marcin Skotnicki, Katarzyna Czubek podczas koncertu „O bałtyckiej syrenie”. Kościół św. Jana Bosco w Oruni. 18 czerwca 2021 rok Fot. Bartosz Bańka. Materiały promocyjne Instytutu Kultury Miejskiej

 

Anna Jankowska (wiolonczela barokowa)

W roku 2009 uzyskała tytuł magistra sztuki Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w klasie wiolonczeli prof. Tadeusza Samerka. Swą edukację muzyczną kontynuowała w Królewskim Konserwatorium w Hadze (NL) na wydziale muzyki dawnej, doskonaląc swe umiejętności w grze na instrumentach historycznych: wiolonczeli barokowej, violi da gamba, a także uczęszczając do klasy śpiewu historycznego. Dzięki wsparciu Prezydenta Miasta Gdańska, w ramach stypendium Młody Gdańszczanin, odbyła również studia i staż zawodowy w Jeaun Orchestre de l’Abbaye/Poitiers University we Francji. Anna Jankowska miała zaszczyt kształcić się i koncertować pod okiem wielu znakomitych artystów, takich jak: Jaap ter Linden, Philippe Herreweghe, Wieland Kuijken, Andrew Parrott, Hidemi Suzuki, Lucia Swarts i wielu innych.

W roku 2015 jej wieloletnie osiągnięcia artystyczne zostały docenione przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które przyznało jej stypendium Młoda Polska. Oprócz działalności artystycznej, Anna Jankowska zajmuje się również pracą na rzecz kultury, przekuwającego swoje zamiłowanie do sztuki w działanie. Jako pracownik Instytutu Kultury Miejskiej współtworzy projekty kulturalne i animacyjne. Czynnie działa na płaszczyźnie organizacji pozarządowych (Fundacja Horyzonty Sztuki, Gdańska Fundacja Innowacji Społecznych) czy też zasiadając w Radzie Dzielnicy Orunia – Św. Wojciech – Lipce.

Katarzyna Czubek (flety proste oraz oboje historyczne)

Jest asystentem klasy fletu prostego prof. Erika Bosgraafa w Akademii Muzycznej w Krakowie. Ukończyła studia pod kierunkiem Jorge Isaaca w Conservatorium van Amsterdam oraz prof. Petera Holstlaga w Akademii Muzycznej w Krakowie. Studiowała obój historyczny w Conservatorium di Verona u prof. Paolo Grazziego oraz w Akademii Muzycznej we Wrocławiu u Magdaleny Karolak. Jest pomysłodawcą festiwalu Młoda Muzyka Dawna, który współorganizuje wraz Anną Jankowską. Współpracuje z cenionymi zespołami i orkiestrami specjalizującymi się w wykonawstwie repertuaru historycznego: Les Ambassaduers (A. Kossenko), Capella Cracoviensis (J. T. Adamus), Arte dei Suonatori (A. Goliński), Cappella Neapolitana (A. Florio). Zrealizowała nagrania dla wytwórni płytowych: DUX, Deutsche Harmonia Mundi oraz MDG Scene. Została wyróżniona stypendiami oraz nagrodami Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Miasta Gdańska oraz Wójta Gminy Kolbudy.

 


“Tekst wydrukowany był w Nr 6 (191) czerwiec 2017”

Niezwykle utalentowana i wszechstronnie wykształcona

Konstancja z Czirenbergów Kerschensteinowa

Kto zobaczył tę Konstancję Czirenberg, ten dzień ów spędził w sposób najszczęśliwszy.” – zanotował 23 lutego 1636 r. w swoim dzienniku bawiący wówczas w Gdańsku sekretarz posła francuskiego Charles Ogier. Kim była dama, którą tak wychwalał?

Urodziła się 6 października 1605 roku jako córka ławnika (od 1603 r.), późniejszego burmistrza (od 1630 r.) Jana Czirenberga (1574-1642) i jego żony – od 1600 r. – Anny Kerl (1582-1638).

PRO INVIDIA – dla zazdrości!

Konstancja wychowywała się w kamieniczce Zierenbergów – Frederów (Długa 29), którą jej matka odziedziczyła po swoim ojcu. Ok. roku 1620 powstała dzisiejsza fasada, domniemane dzieło Abrahama van den Blocke, z poziomym attykowym zwieńczeniem. Medaliony z głowami cezarów dłuta Piotra Ringeringa i kartusz z herbem Frederów są dodatkiem późniejszym (1647 r.). Attyka stanowi zarazem balustradę tarasu przed cofniętym szczytem. Inskrypcja wyjaśnia, w jakim celu wzniesiono tak bogaty dom: PRO INVIDIA – dla zazdrości!

Nie wiemy, gdzie i jakie przedstawicielka jednej z najznakomitszych gdańskich rodzin pobierała nauki, ale jedno jest pewne: była niezwykle utalentowana i wszechstronnie wykształcona. Opanowała co najmniej pięć języków: niemiecki, polski, łacinę, francuski i włoski, być może także szwedzki, o czym świadczy fragment dziennika Ogiera z 3 II 1636: „Była dla najdostojniejszego posła lektorką i tłumaczką listu, który do niego napisała królowa Szwecji.”

W roku 1628 Konstancja wyszła za mąż za starszego o 23 lata ławnika (od 1617 r.) Zygmunta Kerschensteina (1582-1644) z rodu szlacheckiego, znanego także w Prusach Książęcych i na Litwie, gdzie doszli do wysokich godności (Kirszenstein). Dwukrotny wdowiec miał już pięcioro dzieci w wieku od 5 do 14 lat. W roku 1636 został rajcą, w rok później sędzią, w 1641 (na rok) królewskim burgrabią. W czasie pobytu Ogiera (1635-36 r.) nękały go choroby, m.in. podagra (dna moczanowa): „(28 II 1636) Odwiedziłem niezrównaną Konstancję, która siedziała przy mężu, bo niedomagając leżał w łożu. Miłości małżeńskiej ona jest wzorem, czy raczej samym jej bóstwem opiekuńczym.”

Córka Konstancja w muzyce ukształcona do podziwu

W małżeństwie z Kerszchensteinem urodziła troje dzieci: Ludwika (1629-81), Konstancję (1631-52) i Annęa (1633-44), z których przeżył ją tylko Ludwik. Ona sama zmarła w czasie epidemii 17 stycznia 1653 r. Pochowano ją u boku męża i jego poprzednich żon w kościele Mariackim, pod płytą nr 310, w południowej nawie blisko południowo wschodniego filaru skrzyżowania naw.

Najlepiej można ją poznać z zapisów Ogiera. Oto ich wybór, (w tłumaczeniu z łaciny Edwina Jędrkiewicza), z pominięciem już cytowanych:

16 XI 1635: „Najdostojniejszy poseł odwiedził burmistrza Czirenberga i słuchał śpiewu i gry na organach Konstancji, jego córki. Najpiękniejsza to w całym mieście niewiasta i choć we wszystkich sztukach, które niewiastę zdobią ukształcona, w muzyce przecież ukształcona do podziwu. Głos posiada piękny niezwykle i śpiewa italską manierą, ponieważ ta jedynie w Polsce i Niemczech jest znana. Kiedy sława jej doszła do Italii, znamienici muzycy mediolańscy uznali ją za godną tego, by jej poświęcić księgę, zatytułowaną „Kwiaty najświetniejszych mężów (rozumie się to o muzykach) uszczknięte przez Filipa Lomatio”. Na czele zasię tej księgi umieścili wielce wytworny list do Konstancji Czirenberg. Niejaki Naeran, który był w Gdańsku (w 1631), a teraz przeniósł się do Belgii, napisał na jej chwałę najmilsze elegie. Lepszych przynajmniej nie czytałem we wszystkich tych północnych krajach.

Śpiewał wobec niej nasz Varennes [członek delegacji francuskiej]: wielce chwaliła jego modulowanie i manierę śpiewania i przyznała, że nigdy nie słyszała nikogo śpiewającego po francusku. Przecież odważyła się w naszej obecności zaśpiewać pieśń francuską, którą śpiewała jednak swoją italską manierą. Prosiła potem Varennesa, by ją pouczył i zaśpiewała z nim razem. W zwyczajnej swej ogładzie chwalił poseł bez miary cnoty tej tak bardzo ukształconej niewiasty, a zwłaszcza jej skromność, nie ową pospolitą i służalczą, lecz tę, którą trąci zacne, wrodzone pochodzenie.”

Przepaski, rękawice tkała i haftem zdobiła

7 III 1636: „Sam najdostojniejszy poseł odwiedził Konstancję, która jego i nas najrozkoszniej zabawiała rozmową, śpiewem, grą i objaśnianiem obrazów, które sama rysowała.”

11 IV 1636: „Całe popołudnie przepędziłem z jejmość Konstancją, która jak zwyczajnie, siedziała przy chorym mężu i podczas gdy on mi rzeczy opowiadał, na poznanie zasługujące, ona rozkładała przede mną swe niewieście ozdoby, jako to łańcuchy, naramiennice, diademy i mnóstwo białych (…) pereł i pouczała mnie o rozmaitych strojach narodu swojego i polskiego. Kiedy mi zaś przed oczy położyła przepaski, rękawice, pasy i inne tego rodzaju, które sama tkała i haftem zdobiła, tom już myślał, żem na samą natknął się Palladę.”

29 IV 1636: „Najdostojniejszy poseł odwiedził jejmość Konstancję, której hafty oglądał i podziwiał – tak bardzo widoczne są świetne jej zdolności także w pracy jej rąk, nie tylko w pracy głowy czy w mowie.”

17 V 1636: „A cóż mówić o niezrównanej Konstancji, którą dla jej uroku i wieku do młódek ciągle zaliczam, chociaż poradzi ona i rozmowie z królami i senatorami? Czyż ona nie wchłania wszystkiego, co albo widzi, albo słyszy? (…) Zdumiewałem się niedawno, jak to – kiedy jej przyniesiono róg myśliwski – bez zmieszania go pochwyciła i na nim zatrąbiła, za nic sobie mając skrupuły starożytnej Pallady, która piszczałkę wrzuciła do rzeki!”

Tysiące ptaków ją obstąpiło

21 V 1636: „Do leżącego poza przedmieściem Szkoty (w parku oruńskim) dworku burmistrza Czirenberga wybrał się poseł na wycieczkę wraz z burmistrzem. Przybyła tam i niezrównana Konstancja, która ze skowronkami cały dzień szła w zawody. Z dobrodziejstwa przymilającej się wkoło natury miejsce to wielce jest rozkoszne, a rozkoszniejsza o wiele jeszcze rozmowa z Konstancją i widok jej, od sztuczności wszelkiej wolnej i udawania. (…) Patrząc na samca pawia, tak wspaniałą i powłóczystą szatą z piór się pyszniącego i z niej radego, i o tym myśląc, iż wśród zwierząt często samce od samic są piękniejsze, powiadam do Konstancji: – Jakże to dobrze i łaskawie postąpiła wobec was sama natura czyniąc was piękniejszymi od mężczyzn, choć widzimy, że u zwierząt rzecz się z tym ma inaczej. – A przecież – odpowiedziała – o ileż nas przewyższacie wy mężczyźni, których, ponad miarę nam udzieloną, hojnie obdarzyła geniuszem i mądrością! (…) …w owym ogrodzie butle wina węgierskiego, hiszpańskiego, francuskiego i reńskiego wszędzie szeroko się rozkładały wraz z nami, bośmy na trawie leżeli miękcej i przyjemniej niż na jedwabnych poduszkach; wśród tego śpiewałem nasze spod bachusowego znaku piosenki, których chciwie słuchała Konstancja i które łączyła i upiększała swoimi, bardziej uczonymi, których się od naszego Varennesa była nauczyła. Po polsku, po niemiecku nie śpiewała niczego. Tysiące ptaków tymczasem ją obstąpiło. Łabędzie wyciągnęły długie szyje i nastawiły uszu, oba pawie pychę wszelką odłożywszy do niej niby swojej Junony podeszły. Nie starczyło na owe najniewinniejsze rozkosze dnia – jak on tam długi o tej porze roku w tych północnych stronach – i dopiero zbliżanie się nocy odwołało nas do miasta.”

Chciałoby się żyć w tamtym czasie

Jakaż to piękna relacja! Chciałoby się żyć w tamtym czasie, by móc poznać ową Konstancję, zobaczyć jak wyglądała i posłuchać jej śpiewu. Nie zachował się żaden jej portret, więc te opisy muszą nam wystarczyć.

Na koniec przytoczę jeszcze fragmenty owych mediolańskich „dedykacji dla Konstancji we własnym tłumaczeniu. Na początek nagłówek: „Kwiaty najznakomitszych mężów, zebrane przez Filipa Lomazziego, księgarza, do Spiewania na jeden, dwa, trzy i cztery głosy, do których dodana msza, Magnificat, tudzież dwie kancjony, jak mówią alla Francese (na francuską modłę) z dwoma, trzema i czterema instrumentami, następnie partita na organy, niedawno na widok publiczny wydane, dla najsławniejszej Konstancji Czirenberg z Gdańska, w Mediolanie, czcionkami tegoż Lomazziego, roku 1626.” Dalej następują dedykacje. „Prezbiter” Wawrzyniec Frisso poświęcił jej sześciowiersz:

Pytasz czemu Konstancję otacza wieku chwała?

Ona wśród Muz największa, jak też największa z Charyt,

Góruje nad mężami, bogom zamyka usta.

Mową, wiernością, głosem, niezwykłym wdziękiem swoim

Sprawia, że Gdańsk ją sławi, uwielbia Polska cała.

Tak tylko śmiertelnicy nad bogów wznieść się mogą.”

Franciszek Bamphi dodał dwuwiersz:

Powiem to bez wahania: przez słodycz, śpiew i stałość

jest ona jako Febe, co serca nam porywa.”

Władysław Waza przekazał swój zachwyt mediolańczykom

Z obszernej dedykacji inicjatora i wydawcy tych „Kwiatów” Filipa Lomazziego, niech wystarczy ten piękny fragment:

Nie mogła cnót Twoich chwała w granicach Polski, choćby największych się pomieścić, tu tedy wraz ze sławą i najwierniejszą imienia Twego rekomendacją do Włoch, do Mediolanu dotarła. I tak oświeciła, że tak jak do wszystkich oczu dotarła, tyleż przyjaznych promieni wywołała i szacunek i miłość dla Ciebie umocniła. (…) Jesteś heroiną, w której wszystkie Charyty (greckie boginie wdzięku) mają mieszkanie, kształtami Helenę, obyczajami Penelopę, umysłem Palladę, głosem i wdziękiem Dianę, śpiewem nową na Parnasie muzę Kaliopę, języków znajomością, nauk wszelkich opanowaniem i wiedzą współczesnych przewyższasz. Lecz tym, co wszystkich do uwielbienia porywa, jest to, co przynosi sława Twej niesłychanej, wręcz niewiarygodnej chwały w sztuce muzyki. Że najbieglejsze masz ręce, najzręczniejsze palce do grania, słowicze gardło do śpiewu, tak że w śpiewie z najznamienitszymi Niezwyciężonego Króla Polski i Szwecji artystami i mistrzami jego dworu, co sam Książę z zachwytem osądził, nie wahasz się współzawodniczyć.”

Dalej następuje 36 utworów, napisanych dla niej przez 24 mediolańskich muzyków. Jakimi drogami dotarła do Mediolanu sława Konstancji, która o ile wiemy nigdy tam nie była? Według Katarzyny Grochowskiej, autorki nagrodzonego w 2002 r. eseju „From Milan to Gdańsk” przyczynił się do tego ów Książę z dedykacji Lomazzia – królewicz Władysław Waza, który odwiedził tuż przedtem Mediolan. Będąc wcześniej (w 1623 r.) w Gdańsku ze swoim ojcem Zygmuntem III dał się porwać urokiem i talentami niepospolitej gdańszczanki i przekazał swój zachwyt mediolańczykom. Sądzę jednak, że musieli ją słyszeć osobiście. Gdzie i kiedy – pozostaje zagadką.

Andrzej Januszajtis

1. Dom Czirenbergów-Frederów (w środku) przed rozbiórką przedprozy

Dom Czirenbergów-Frederów (w środku) przed rozbiórką przedproży

2. Kwiaty najznamienitszych mężów dedykowane Konstancji

Kwiaty najznamienitszych mężów dedykowane Konstancji.

 

„Bazuna” zaprasza

BAZUNA-2020-fot_Janusz-Wikowski-A31_0329Rozpoczął się 49. Ogólnopolski Turystyczny Przegląd Piosenki Studenckiej „Bazuna” w (koncerty 2 do 4 lipca 2021 r.) w Gdańsku, w formule on-line: BAZUNA NA DRUTACH v 2.1.

emisja:

* kanał YouTube CAŁOROCZNA BAZUNA

https://www.youtube.com/channel/UC1TQ4QJTx_XV7HUbVZyFRXA

Poniżej przekazuję informację oraz wypowiedzi do dowolnego wykorzystania w publikacjach oraz plakat z motywem graficznym tegorocznej Bazuny.

Oczywiście, chętnie odpowiemy na pytania dotyczące tegorocznej „Bazuny”.

– Mimo pandemii i obostrzeń sanitarnych organizatorzy w tym roku nie odpuścili i zorganizowali ten kultowy przegląd piosenki w także w atrakcyjnej formule – „NA DRUTACH” – elektronicznie – mówi Janusz Wikowski, rzecznik „Bazuny”. – „Druty” – przewodowe łącza mają znaczenie jako rzeczywiste kanały transmisji oraz bezpośrednia więź między ludźmi, uczestniczącymi we wspólnym wydarzeniu (na żywo, lecz on-line). W aktualnych warunkach aktywność w wielu dziedzinach, w tym także w działalności artystycznej, koncertowej możliwa jest bowiem drogą internetową. Stąd hasło: BAZUNA NA DRUTACH v 2.1.

W tym roku „Bazuna” odbywa się – jak w ubiegłym roku – w zmienionej, z powodu stanu pandemii, formule jako „BAZUNA NA DRUTACH”. Nie ma otwartych koncertów w plenerze. Natomiast koncerty zespołów oraz występy uczestników konkursu są się w warunkach kameralnych (w różnych miejscach) i zapisy tych występów są transmitowane drogą internetową (na kanale YouTube). Tym razem w brzmiącej w szerokiej, nieskończonej przestrzeni wirtualnej. Niech tradycyjnie te weekendowe bazunowe dni – na rozpoczęcie lata – radują, cieszą ucho i serce – dobrą muzyką, piosenką.

Centrum „Bazuny” wraz ze specjalnie zorganizowanym studiem emisyjnym będzie w Klubie Kwadratowa Politechniki Gdańskiej w Gdańsku (jednakże bez możliwości wstępu publiczności).

Przegląd ma charakter ogólnopolski, udział biorą wykonawcy z całego kraju.

W części konkursowej wystąpi 30 wykonawców (indywidualnych i zespołów). Komplet prezentacji konkursowych dostępny jest na kanale YouTube CAŁOROCZNA BAZUNA.

*************************************************

Przegląd BAZUNA 2021 on line zawiera:

* występy na żywo w naszym studiu emisyjnym w Gdańsku (bez publiczności w studio),

* występy zarejestrowane specjalnie dla naszej imprezy przez licznych uczestników konkursu oraz Gości,

* prezentację naszego środowiska – kulturalną wizytówkę Politechniki Gdańskiej oraz sylwetki naszych Partnerów,

* muzyczny obraz „Bazuny” na przestrzeni pięciu dekad – sylwetki Laureatów i Ich wybrane piosenki.

W trakcie Przeglądu, także przed i po jego emisji, nieustannie wspieramy Instytucje, które swój wysiłek poświęcają walce ze skutkami pandemii – Szpitale Pomorskie sp. z o.o.

Koncerty są dostępne bez ograniczeń w internecie – on line.

emisja:

* kanał YouTube CAŁOROCZNA BAZUNA

https://www.youtube.com/channel/UC1TQ4QJTx_XV7HUbVZyFRXA

* profil https://www.facebook.com/OTPPSBazuna/

* strona www.bazuna.org.pl

*************************************************

Szczegółowy program Bazuny 2021

Program ramowy

piątek, 2 lipca

godz. 11.00 – 15.30 konkurs i występy Gości „Bazuny”

godz. 16.00 koncert piątkowy (zakończenie ok. 1.00)

sobota, 3 lipca

godz. 11.00 – 15.30 koncert sobotni

godz. 16.00 koncert sobotni – c.d. (zakończenie ok. 1.00)

niedziela, 4 lipca

godz. 11.00 koncert niedzielny, ogłoszenie werdyktu jury – wyników konkursu, plebiscytu o Nagrodę Publiczności (zakończenie ok. 19.00)

W transmitowanych koncertach on-line wystąpią m.in. Zbigniew Stefański, Tomasz Olszewski, Wojciech Jarociński, Czerwony Tulipan, Jerzy Porębski, Jan Kondrak, Marek Andrzejewski, U Studni, Oreada, Mała Caryna, Przyjaciele Mirka Hrynkiewicza, Grupa Muzycznego Wsparcia, Andrzej Starzec, Słodki Całus od Buby, Małgorzata Lipińska z zespołem oraz Grzegorz Bukała.

Organizatorzy:

Pomorskie Stowarzyszenie Kulturalno-Artystyczne BAZUNA

Studencki Klub Turystyczny Politechniki Gdańskiej FIFY

Stowarzyszenie Absolwentów Politechniki Gdańskiej

Politechnika Gdańska

Sponsor główny: Techno-Service S.A.

Mówi Marek Skowronek, szef „BAZUNY”:

PIOSENKA LISTEM NADZIEI. W prostej, melodyjnej formie poetyckie słowo zdolne jest oddać wszystkie barwy naszego życia: radość kolejnych etapów dojrzewania, nasze wzloty i upadki, wschodzący promień słońca i melancholię zza deszczowego okna. Każdy odcień, uśmiech, blask naszych oczu znajduje swój dźwięk, wyrażone wierszem słowo. To zawarta w wersach skarbnica uczuć, naszych najpiękniejszych marzeń.

Zasłyszane przez nas i zgromadzone, rozpięte kiedyś nitki piosenek są tkaniną, zbiorem, z którego w chwili potrzeby możemy czerpać siły, przekonanie, że nieustanną pogodę warto i trzeba w sobie nieść. Ten uśmiech, który będziemy niezmiennie pielęgnować wróci, najpiękniej odpowie słońcu, które przecież kiedyś wyjdzie zza chmur.

Listy nadziei – słowa i dźwięki swych utworów przesyłają nam w tym szczególnym czasie nasi Przyjaciele – Twórcy. Przyjmijmy je, niech w tych dniach zyskają w naszej myśli szczególne miejsce i znaczenie.

– Program „Bazuny” jest bardzo bogaty – mówi szef „Bazuny”, Marek Skowronek. – Do występów w koncertach pozakonkursowych (ze sceny centralnej w Klubie Kwadratowa, transmitowanej on-line, wg programu „Bazuny”) zaprosiliśmy znanych i popularnych wykonawców piosenki turystycznej i studenckiej. Mamy nadzieję, że udział znanych artystów, przed laty zdobywających laury „Bazuny” cieszyć się będzie wielkim zainteresowaniem odbiorców – miłośników dobrej, pogodnej muzyki.

.

Integralną częścią 48. „Bazuny” jest konkurs piosenki.

– Mamy nadzieję, że tegoroczna „Bazuna” wyłoni nowe przeboje, pozwoli ujawnić talenty muzyczne nie tylko wśród młodzieży akademickiej – mówi Janusz Wikowski, rzecznik „Bazuny”. – Udział w konkursie ma bowiem charakter otwarty – dla młodzieży, studentów i ludzi ciągle czujących się młodymi. Tak jak w bogatej historii „Bazuny” nominacje konkursowe mają być zachętą i bodźcem do dalszego artystycznego rozwoju oraz konstruowania autorskiego programu.

– Istotnym aspektem Przeglądu jest jego integracyjny charakter – wyjaśnia Janusz Wikowski, rzecznik „Bazuny”. – W tym roku – z uwagi na ograniczenia sanitarne – nie będzie bezpośrednich spotkań i wspólnego śpiewania (jak zwykle przy „bazunowym” ognisku). Jednakże „BAZUNA NA DRUTACH” – koncerty na żywo, w internecie, mogą także mieć niepowtarzalny, rodzinny charakter. Spodziewamy się, że tegoroczną „Bazunę” wysłucha i zobaczy kilka tysięcy osób z całego kraju. Tak było w ubiegłym, „pandemicznym” roku, w tej formie on-line podtrzymana została tradycja i ciągłość tego kultowego przeglądu. Mamy nadzieję, że za rok spotkamy się już na koncertach plenerowych.

Celem Przeglądu „Bazuna” od momentu jego powstania jest ukazanie scenicznego obrazu piosenki turystycznego szlaku, udokumentowanie obecnego w masowej skali studenckiego śpiewania. Na scenie prezentują się autorzy, muzycy – reprezentujący środowiska studenckie z całego kraju, zarazem czynni turyści. Wykonania piosenek – w przekazie internetowy – mają charakter konkursowy i zarazem promujący plenerowe turystyczne śpiewanie podczas wędrówek, wypoczynku, biesiad przy ognisku.

– „Bazuna” organizowana jest nieprzerwanie od ponad czterdziestu lat. Za rok będziemy obchodzić 50-lecie tej kultowej, bardzo popularnej imprezy – mówi Ryszard Markowski, lider, organizator kolejnych „Bazun”, przygotowujący jubileuszową imprezę w Gdańsku. – Ogólnopolski Turystyczny Przegląd Piosenki Studenckiej cieszy się licznym gronem uczestników – z dawnych i minionych ostatnio lat. Pierwsza impreza odbyła się jesienią 1971 r. w Sali Teatralnej KSW „Żak” w Gdańsku. Przez kolejne lata Przegląd odbywał się w Gdańsku, a następnie – plenerowo w różnych miejscach Pomorza. „Bazuna” kultywuje dobre wzorce piosenki turystycznej i studenckiej kolejnym pokoleniom studentów. Jest spoiwem wielopokoleniowej rodziny studentów i absolwentów Politechniki Gdańskiej i innych uczelni Trójmiasta.

  1. Cele wydarzenia/imprezy:

Celem zasadniczym 49. Ogólnopolskiego Turystyczny Przegląd Piosenki Studenckiej „Bazuna” jest wyłonienie laureatów konkurs piosenki w różnych kategoriach.

  • Cele podstawowe części konkursowej:
    – wyłonienie zbioru nowych piosenek do śpiewania, drukowanych w „Śpiewniczku laureatek”, na czele z Rajdową Piosenką Roku – mającą największą szansę na status turystycznego przeboju.

  • wybór w plebiscycie internetowym Nagrody Publiczności (prezentacje i głosowanie odbyło się internetowo).

Jury wybierze:

  • tzw. Złotą Dwudziestkę piosenek-laureatek oraz Rajdową Piosenką Roku,
    – jest to forma promocji utalentowanych autorów, wykonawców, docenienie walorów muzycznych prezentacji,

  • Nagrodę Specjalną im. Józka Kanieckiego dla indywidualności muzycznej,

  • Nagrodę Specjalną im. Jacka i Janka Stefańskich – osobowość artystyczna,

  • Nagrodę za najlepszy tekst,

Wernisaż wystawy fotografii Wojsława Brydaka

03_ostance sm

Galeria Refektarz

w Kartuzach

zaprasza na wernisaż wystawy fotografii Wojsława Brydaka

Coś pięknego

2 lipca 2021 (piątek) o godzinie 1900

Wystawa w Refektarzu Zespołu Poklasztornego Ojców Kartuzów,

czynna do 20 sierpnia 2021

wydruk zdjęć Cezary Czaja, Mag Fotografia

* * *

Galeria otwarta każdego tygodnia od wtorku do piątku od 1000 do 1600

w soboty i niedziele od 1000 do 1400

ZAPROSZENIE

Zaproszenie Wojsław Brydak


Wojsław Brydak

autor, tłumacz, fotograf. Z wykształcenia pianista i reżyser teatralny.

Redaktor muzyczny Rozgłośni Gdańskiej Polskiego Radia; kierownik literacki i reżyser teatrów w Gdyni i Koszalinie. Wieloletni redaktor naczelny „Rocznika Sopockiego”, gdańskiego „Autografu” i wydawnictwa Akademii Muzycznej w Gdańsku.

W latach 70. XX wieku sztuki teatralne Brydaka wystawiły teatry w Gdańsku, Toruniu i Warszawie.

W 2016 roku wydał album fotograficzno-literacki Za siódmym jeziorem. Kaszuby. W dwa lata później powieść Poste restante.

W latach 1992–2012 przełożył blisko 20 powieści i zbiorów opowiadań, między innymi Woody’ego Allena, Francisa S. Fitzgeralda, Kena Keseya, Salmana Rush­diego, Johna Updike’a.

Autor fotograficznych wystaw indywidualnych, a w latach 60. i 70. zeszłego wie­ku uczestnik licznych krajowych i zagranicznych wystaw zbiorowych.

Dla kartuskiej Galerii Refektarz przygotował w 2012 roku wystawę krajobrazową „Pierścień Damroki”.

Galeria Refektarz

Klasztorna 5A 83-300 Kartuzy

tel. +49 797 301 212, e-mail refektarz@poczta,kartuzy.pl

Wystawa współfinansowana przez

Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego

Pięć minut przed premierą. „Sztuka” w Teatrze Wybrzeże

SZTUKA foto Dominik Werner (4)

Scena ze spektaklu „Szuka”. Od lewej: Cezary Rybiński, Robert Ninkiewicz, Piotr Łukawski. Fot. Dominik Werner

Po wielu miesiącach przerwy Teatr Wybrzeże otwiera podwoje dla publiczności prezentując – w krótkich odstępach czasu – trzy kolejne, przygotowywane w wyjątkowych warunkach, przedstawienia.

Premiera pierwsza – „Sztuka” Yasminy Rezy, w reżyserii Adama Orzechowskiego – w najbliższą niedzielę, 14 lutego 2021 roku, na Scenie Malarnia.

W sobotę, 20 lutego 2021 roku, w Starej Aptece, prapremiera „Emigrantek” Radosława Paczochy, w reżyserii Elżbiety Depty. W piątek, 26 lutego na Scenie Kameralnej im. Joanny Bogackiej w Sopocie premiera „Lilli Wenedy” Juliusza Słowackiego, w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego.

Regulamin wynikający z pandemii, zezwala na zajęcie połowy miejsc na widowni, teatr zwiększył więc znacznie liczbę przedstawień.

Gdzie kończy się lojalność

W zapowiedzi „Sztuki” czytamy: „(…) Głośny dramat Yasminy Rezy to błyskotliwe studium przyjaźni, w którym napięcie pomiędzy wolnością jednostki, a przynależnością do określonej wspólnoty staje się soczewką, przez którą przyglądamy się różnym stadiom przyjaźni. Reza stawia pytania o to, gdzie kończy się lojalność, a zaczyna zakłamanie i czy w każdej sytuacji mamy prawo iść wyłącznie za swoim głosem, bez względu na oczekiwania najbliższych.”

Adam Orzechowski, reżyser przedstawiania, dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Wybrzeże, zajęty aktualnymi sprawami placówki, nie uczestniczył w czwartkowej próbie medialnej. Realizatorów reprezentował Radosław Paczocha, dramaturg spektaklu.

Niezgodne z biologią powstawania spektaklu”

– Jak wiele innych teatrów nie zawiesiliśmy działalności po wybuchu pandemii, jednak była ona trudna, chomikowaliśmy własną pracę, produkowaliśmy przedstawienia, nie wiedząc, kiedy będziemy mogli je wystawić – powiedział Radosław Paczocha. – Wybraliśmy ten wariant mając do wyboru: albo osuwamy się w całkowitą bezczynność i znikamy sami dla siebie z pola widzenia, albo pracujemy. Pomysł realizacji „Sztuki” zrodził się jesienią 2021 roku, ostatnie próby do wewnętrznej premiery spektaklu miały miejsce 9 stycznia 2021 roku, przedstawienie było gotowe, czkaliśmy, jak tylko pojawiło się zielone światło ze strony rządowej, skrzyknęliśmy się, zaczęliśmy znów próbować.

– Problemem jest powołanie w sobie gotowości do ponadwymiarowego wysiłku – kontynuuje dramaturg. – W pracy nad spektaklem bardzo pomaga fakt, że się go pokaże widowni, wtedy wyzwala się niebywała mobilizacja, o wiele trudniej się funkcjonuje w sytuacji, kiedy trzeba zrywać próby na dwa tygodnie, i do nich wracać.

Organizacyjnie teatr jest w stanie trudnościom podołać, ale wiąże się to z dodatkowym wysiłkiem emocjonalnym, przede wszystkim dla aktorów jest bardzo trudne, dzieli się spostrzeżeniami dramaturg. To działanie niezgodne z biologią powstawania spektaklu, jednak moment wznoszenia się na najwyższe nasze możliwości jest bardzo ułatwiony w sytuacji gdy od razu dochodzi do konfrontacji z widzem. Twórcy mają świadomość, że te akty chomikowania pracy nie mogą odbywać się w nieskończoność. Można wyprodukować trzy – cztery przedstawienia, ale trudno wyobrazić sobie stworzenie na przykład trzydzieści przedstawień po to, żeby je trzymać w ukryciu, to byłoby absurdalne. I znaleziono złoty środek w nie normatywnym czasie.

O sztuce przyjaźni

– „Sztuka” Yasminy Rezy traktuje o przyjaźni, to główny temat przedstawienia – mówi Radosław Paczocha. – Pretekstem do rozmowy o przyjaźni, redefiniowania relacji między trzema wieloletnimi przyjaciółmi, jest kupno przez jednego z bohaterów białego obrazu na białym tle za bardzo wysoką sumę pieniędzy. Jeden z jego przyjaciół traktuje to jako akt noworyszostwa. Jest tu także rozmowa o sztuce współczesnej, awangardowej, która – w odróżnieniu do obrazów twórców, jak Leonardo da Vinci, mających potwierdzenie znakomitości – dzieli konsumentów kultury, którzy mają problem z przyznaniem nowym dziełom wielkości. Wtedy gra między obiektywnością a subiektywnością sztuki staje się miarodajna dla nas. Przyjaciel Marca, Serge, mówi dosadnie, jako g… określa ten rodzaj sztuki.

– Jest to bardzo dobrze napisana sztuka, relacje między przyjaciółmi są tematem, a rozmowa o sztuce jest przyczynkiem do definiowania przyjaźni, uświadomienia sobie, że tego, co jest dla mnie ważne, ty nie dostrzegasz, i odwrotnie – kontynuuje. – Bo ludzie często są dla siebie przyjaciółmi tylko w tym aspekcie, który interesuje drugą stronę, i nie zawsze ta sytuacja w pełni nas zadowala, w którymś momencie mamy ochotę zakrzyczeć, że jeszcze jesteśmy i tacy i tacy. I nagle okazuje się, że nie w każdej relacji jest to możliwe, mimo że definiujemy ją jako przyjaźń.

Zapytany o to, z jakimi odczuciami oczekuje na premierę, dramaturg podzielił się refleksją, że na plan pierwszy wysuwa się sytuacja niepewnego bytu teatru w najbliższym czasie. Gdyby miał dopatrywać się dobrych skutków nieszczęścia, jakim jest pandemia, to, po wielu rozmowach z koleżankami i kolegami z branży, zwróciłby uwagę na to, że jasno się okazało, jak bardzo teatr jest dla nas ważny. Latem i na początku jesieni ubiegłego roku intensywnie chodził do innych teatrów i był świadkiem scen, która stały się nagminne, że nie tylko widownia dziękowała aktorom, ale i aktorzy dziękowali widowni.

– Stworzyła się świadoma wspólnota, że chcemy, mimo ograniczeń, niebezpieczeństw z tym związanych, ze sobą być, i świadomie wybieramy swoją obecność.

Dostrzegam siebie”

– Wcielam się w Marca, najbardziej dynamicznego i zewnętrznego bohatera spektaklu, który jest najbardziej nerwowy, wybuchowy, nie trzyma języka za zębami – mówi Robert Ninkiewicz. – Cenię prawdę w przyjaźni, ale, nie zawsze jest ona potrzebna, bo przyjaciele sami wiedzą o sobie wystarczająco wiele, i nie musimy ich jeszcze swoimi uwagami dociskać.

Fakt, że na scenie nie ma kobiet, wobec których mężczyźni często gryzą się w język, wpływa na sposób zachowania bohaterów, którzy nie owijają słów w bawełnę, potrafią sobie mocno nawzajem dopiec, wychodzi z nich brutalność. O paniach mówią, ale niedobrze, co jest, w odczuciu aktora, smutne, poruszają temat po to, żeby jeszcze bardziej sobie nawzajem dokopać.

– To nie znaczy, że oni się nie lubią, czynią wszystko, aby relacje utrzymać, pomimo burzy inwektyw żaden z nich nie wychodzi, dyskutują, dochodzą do jakichś wniosków. Relacje, więzi, są im potrzebne.

Rolę ocenia jako trudną, jako Marc w „Sztuce”, w reżyserii Piotra Adamczewskiego, występował prawie dwadzieścia lat temu w Teatrze Dramatycznym im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku, o czym Adam Orzechowski, obsadzając go, nie wiedział. Dzisiaj aktor zupełnie inaczej patrzy na spektakl, ówcześnie postrzegał postać luźno, patrzył tylko na swoją rolę, niewiele go kosztowało to, że mówi komuś przykre rzeczy, zwierza się aktor.

Dzisiaj we wszystkich trzech postaciach dostrzegam siebie – mówi.

Gdy pytam o emocje związane z oczekiwaniem na premierę słyszę:

– Boję, się, bardzo się boję, już spotkanie z państwem dzisiaj wiąże się z ogromnym ładunkiem emocji, jesteście bardzo przychylni dla nas, my też się cieszymy, prawie wszystkie bilety wyprzedano na przedstawienia, ludzie chcą teatru – mówi. – Ale mam – po długiej przerwie  – tremę. Pewnie musimy się znowu nauczyć być razem. Patrzę na statystyki zachorowań i obawiam się, że za chwilę może się okazać, że kontynuacja naszej pracy znów nie będzie możliwa, oby do tego nie doszło.

Nowe spojrzenia na życie

– Ogromną przyjemność miałem ze spotkania z kolegami aktorami na próbach na scenie – powiedział Piotr Łukawski, wcielający się w postać Serge’a. – Znakomity tekst Yasminy Rezy jest od dwudziestu lat widzom znany, już w szkole teatralnej byłem świadkiem jednej z realizacji dramatu w Teatrze Polskim we Wrocławiu, w którym grał mój profesor, Krzysztof Dracz. Dla aktora tekst stanowi znakomity materiał, autorka, także aktorka, wykazała wyjątkowe wyczucie, tworząc konstrukcję dramaturgiczną.

– To jest spotkanie trzech dojrzałych mężczyzn w momencie, kiedy otwierają im się nowe spojrzenia na życie – kontynuuje. – Zdarzenia prowokują ich do zweryfikowania wzajemnych relacji. Przygotowując się do roli sam także zadawałem sobie pytania o istotę przyjaźni, na temat moich relacji, bo na co dzień nie zastanawiamy się nad kwestiami, które wydają się oczywiste. Tymczasem nad przyjaźnią cały czas trzeba pracować, pielęgnować ją. Sytuacja pandemiczna zmusza nas szczególnie do refleksji nad tym, jak bardzo siebie nawzajem potrzebujemy, chcemy ze sobą być, nawet nie chodzi o przyjaźń, ale relację człowiek – człowiek, potrzebę bliskości, akceptacji, bycia z kimś. I to chyba widać w przedstawieniu, bo pomimo niesprzyjających zdarzeń bohaterowie trwają we wzajemnych relacjach.

To nie jest łatwy tekst, ale praca z nim, poruszanie się we wzajemnych relacjach w niego wpisanych, stanowi ogromną przyjemność, dzieli się przemyśleniami aktor. Dla trójki aktorów próby stanowiły także oddech w trudnym czasie, pełnym niewiadomych, w reżimie zamknięcia, kiedy nikt nie wiedział, kiedy to, co stworzą, będzie można wyciągnąć z lodówki.

– Cieszymy się, że premiera odbędzie się już teraz. Mam nadzieję, że obecne otwarcie spowoduje, że w najbliższym i dalszym czasie, aż do zakończenia pandemii, będziemy mogli pracować chociaż w takiej, jak teraz, formie, nawet gdyby tylko co trzecie miejsce na widowni mogło być zajęte, i tak bylibyśmy szczęśliwi – skonkludował aktor.

Katarzyna Korczak

  • Yasmina Reza
    SZTUKA
    Przekład: Barbara Grzegorzewska
    Reżyseria: Adam Orzechowski
    Dramaturg: Radosław Paczocha
    Scenografia, kostiumy, światła: Magdalena Gajewska
    Opracowanie muzyczne: Marcin Nenko
    Projekt plakatu: Paweł Kamiński

W spektaklu występują: Robert Ninkiewicz – Marc, Piotr Łukawski – Serge, Cezary Rybiński – Yvan.

  • Asystent reżysera: Robert Ninkiewicz
  • Inspicjent – sufler: Weronika Mathes
SZTUKA - plakat

Plakat, projekt Paweł Kamiński. Materiały promocyjne Teatru Wybrzeże

 

„Śmierć Iwana Iljicza” w Teatrze Wybrzeże. Pięć minut przed premierą

MNG plakat ŚMIERĆ IWANA ILJICZA autor Paweł Kamiński smW najbliższą sobotę, 22 lutego 2020 roku, Teatr Wybrzeże zaprasza do Starej Apteki na premierę sztuki „Śmierć Iwana Iljicza” według Lwa Tołstoja, w reżyserii Franciszka Szumińskiego.

Kolejne spektakle grane będą: 23, 25, 26 lutego oraz 13, 14 i 15 marca w Starej Aptece.
Choroba wchodzi do domu…

W zapowiedzi przedstawienia czytamy: Iwan Iljicz i jego rodzina prowadząca przykładne, a co ważniejsze – chwalone przez towarzystwo życie – prestiżowa posada ojca, dbałość o wykształcenie, majątek, odpowiednie mieszkanie – została dotknięta chorobą. Choroba Iwana Iljicza, jak kolejny członek rodziny, wchodzi do domu. Rozgaszcza się i nie ma zamiaru go opuścić. Zmienia panujące między bliskimi stosunki. Zmusza ich do spojrzenia na dotychczasowe życie i zweryfikowanie jego pokazowego charakteru. Choroba staje się lustrem konfrontującym patrzącego także z tymi fragmentami obrazu, których na co dzień nie chce widzieć. Każdy z członków rodziny chce przecież utrzymać dotychczasowe – spokojne i wzorowe życie a nie mierzyć się z chorobą, która stawia w obliczu nieznanego. Franciszek Szumiński o spektaklu: Tytuł nadany przez Lwa Tołstoja ŚMIERĆ IWANA ILJICZA, może być odczytywany przewrotnie. Czytelnik, razem z Iwanem Iljiczem zostaje wciągnięty w pułapkę. To co do tej pory zdawało się oczywiste zaczyna być rozumiane w zupełnie odwrotnym sensie. Pozornie trywialna choroba Iwana Iljicza, z dnia na dzień staje się coraz poważniejsza, aż nieuchronnie prowadzi go do śmierci. Iwan Iljicz zapada się w sobie i swojej chorobie. Coraz szybciej i szybciej zbliża się do przepaści. Im głębiej spada tym trudniej jest mu utrzymać ostrość widzenia najważniejszych spraw: jego pozycji społecznej, pracy czy życia rodzinnego. Wspomnienia z dzieciństwa i doświadczenie choroby zlewają się w jego głowie w jedno zasadnicze pytanie: Co jeżeli rzeczywiście żyłem nie tak, jak trzeba? Razem z chorobą przychodzi “TO, które jeszcze można zrobić”. Iwan Iljicz broni się przed TYM i przybliża do TEGO… Ale czym jest owo “TO”? Problem śmierci i choroby jest dla mnie parabolą, soczewką, przez którą można spojrzeć na życie Iwana Iljicza lub na własne życie. Iwan Iljicz jest zmuszony do konfrontacji, przed którą nieodwołalnie postawiony będzie każdy z nas, która może stać się momentem przemiany, wyjścia ze „starego” w owo “TO”.”

Krzysztof Matuszewski:Wspaniale się pracuje!”

– Sztuka jest adaptacją opowiadania, to świetny tekst, ale trudny w realizacji – mówi Krzysztof Matuszewski, występujący w roli Iwan Iljicz Gołowin. – Młody reżyser od początku wiedział doskonale ku czemu zmierza, na pierwszej znał próbie cały tekst na pamięć, stawia aktorom wysokie wymagania. Nie wiem, skąd on czerpie doświadczenie, z obserwacji chyba, bo przecież nie ma jeszcze żony, dzieci, a tak świetnie widzi problemy rozpadającej się rodziny, pokazuje relacje pomiędzy mężem i żoną, ojcem i córką.

Aktor mówi, że chodzi o to, aby aktorzy nie mówili tautologicznie, nie może być tak, że jak bohater jest chory, to chory, jak umiera, to umiera. Nie! zupełnie o co innego w tej sztuce chodzi, stwierdza.

Tekstu na próbie medialnej słuchało się z wielką przyjemnością, ale aktor jest zdania, że język Lwa Tołstoja, w tłumaczeniu Jarosława Iwaszkiewicza, jest archaiczny.

– Tak by się człowiek chciał współczesnym językiem posługiwać, ale nie może, tu jest pewna składnia, zdanie zaczyna się na początku akapitu i po szesnastu linijkach kończy  – kontynuuje Krzysztof Matuszewski. – Trzeba tekst przekazać komunikatywnie, nie można w się pogubić, i bardzo dobrze, jeszcze jedno wyzwanie.

– Jest bardzo dobra obsada, wspaniali koledzy, po raz kolejny pracuję z Małgosią Brajner, tworzymy na scenie małżeństwo już po raz piąty, albo szósty. Znakomicie się zaadaptował Robert Ciszewski, młody chłopak, który przyszedł do Teatru Wybrzeże jesienią ubiegłego roku. Wspaniale się pracuje!

Małgorzata Brajner: „Rzadko dialogujemy wprost”

– Granie klasyki jest przyjemnością, aczkolwiek trudności językowe w tej sztuce są, ponieważ mamy do czynienia z adaptacją opowiadania, w którym dialogów jest bardzo mało – mówi Małgorzata Brajner, wcielająca się w rolę Praskowii Fiodorowny. – Scenariusz został tak napisany, że my rzadko dialogujemy wprost zwracając się do siebie, dialogujemy w tekście przez trzecią osobę, natomiast sprawy, które musimy pod spodem sączyć i załatwiać, muszą być jak najbardziej gorące i obecne, teraźniejsze. Ja nie mówię: „Dlaczego nie wziąłeś tabletki?”, mówię: „Iwan Ilicz nie wziął tabletki”.

– Relacje moje z Iwanem ulegają stopniowaniu – kontynuuje. – Zaczyna się od pewnego dyskomfortu głównego bohatera, który zadaje sobie przede wszystkim, w obecności rodziny, trudne pytania, ponieważ zaczyna podważać jakość i komfort swojego życia. Wydawało mu się, że życie, jakie prowadzi, ma sens, ale czuje, że nie, jest coś nie tak.

„Nie mam przestrzeni na własne ja”

– Niby jest praca, żona, rodzicielstwo. Najpierw zaczynają się pojawiać pytania, podważające słuszność obranej drogi, i w zasadzie nie wiadomo, kiedy Iwan zaczyna chorować. – mówi Małgorzata Brajner. – Trudno powiedzieć, ile w tym jest psychosomatycznych reakcji, kiedy pewien rodzaj niewygody, braku zadowolenia z jakości związku powoduje, że coś się zaczyna chorobliwego z tym człowiekiem dziać. Ja obserwuję, najpierw bagatelizuję to trochę, a potem próbuję na różne sposoby się w tym odnaleźć, żeby chorego nie przygnieść, podnieść go, pomóc.

– Trudne jest towarzyszenie człowiekowi w ogromnym dyskomforcie życia, przechodzącym w chorobę – stwierdza aktorka. – Moja funkcja polega na byciu dla, byciu wobec, nie mam przestrzeni na własne ja, wszystko jest podporządkowane temu, co dzieje się z głównym bohaterem. My musimy się w tym odnaleźć i jeszcze próbować pomóc. Ciekawe jest dla osoby, która choremu towarzyszy, ustalenie granicy pomiędzy służeniem mu, a własnym egoizmem, wynikającym z bezsilności, niecierpliwości. Mamy scenę, kiedy Iwan Iljicz śni, że nie żyje, i ja mu wtedy uświadamiam, co by było, gdybym powiedziała, ile wycierpiałam przez jego chorobę, co on mnie zgotował. Tak bywa, to jest ludzkie, możemy w pewnym momencie nie znaleźć już sił, sposobu, żeby bliską osobę wspierać.

Franciszek Szumiński: „Siatka relacji międzyludzkich”

– Kryterium wyboru tekstu do realizacji jest jedno, biorę coś, co mnie zajmuje – mówi Franciszek Szumiński, reżyser i współautor scenariusza. – To opowiadanie jest bardzo niedramatyczne, ale, teatr dysponuje teraz narzędziami, pozwalającymi odejść od klasycznej dramatyczności. Wchodzimy w siatkę relacji międzyludzkich, w rodzaj muzyki, którą te relacje tworzą, i to jest dla mnie najbardziej interesujące w pracy teatralnej. Opowiadamy o  pragnieniach, marzeniach bohaterów, o tym, czego się boją, czego by chcieli.

– W tym utworze, dodatkowo, jest niezwykły dla mnie język Tołstoja, który ma w sobie coś zaraźliwego i pasjonującego – kontynuuje. – Zachowaliśmy narrację, wszystko brzmi u nas w trzeciej osobie, co jest nienaturalne, nikt do nikogo w ten sposób nie mówi. I w ten sposób pokazujemy  przemiany bohatera, przejście z jednego stanu w drugi od chwili, kiedy przychodzi do niego coś nowego, co się nazywa choroba. Jest to opowieść o tym, jak choroba wpływa na życie rodzinne bohatera, jak zmienia jego punkt widzenia, jakie w związku z tym mogą odbywać się w nim ruchy wewnętrzne.

Fragmenty opowiadania „Śmierć Iwana Iljicza” Lwa Tołstoja Franciszek Szumiński wykorzystał w swoim przedstawieniu dyplomowym. Trafił na ten tekst czytając kilka lat temu eseje Andrieja Tarkowskiego, wydane pod dwoma tytułami: „Czas utrwalony” i „Kompleks Tołstoja”. Estetyka genialnego rosyjskiego reżysera także jest Franciszkowi Szumińskimu bardzo bliska.

Katarzyna Korczak

 *

Lew Tołstoj ŚMIERĆ IWANA ILJICZA Adaptacja: Małgorzata Jakubowska, Franciszek Szumiński Reżyseria: Franciszek Szumiński Dramaturgia: Małgorzata Jakubowska Scenografia, kostiumy: Katarzyna Kornelia Kowalczyk Światła: Daniel Sanjuan Ciepielewski Projekt plakatu: Paweł Kamiński W spektaklu występują: Krzysztof Matuszewski – Iwan Iljicz Gołowin, Małgorzata Brajner – Praskowia Fiodorowna, Katarzyna Z. Michalska – Liza Iwanowna, Piotr Łukawski – Fiodor Pietrowicz Pietryszczew, Robert Ciszewski – Gierasim. Asystent reżysera: Katarzyna Z. Michalska Inspicjent, sufler: Katarzyna Wołodźko
Podpis pod zdjęcie:

Plakat do spektaklu „Śmierć Iwana Iljicza”, autor projektu Paweł Kamiński

Materiały promocyjne Teatru Wybrzeże

Po premierze „Pan Schuster kupuje ulicę”. W poszukiwaniu wroga?

foto Bartosz Bańka (1)Sztukę Ulriki Syha „Pan Schuster kupuje ulicę” po raz pierwszy zrealizowano w Polsce w Starej Aptece – jednej z pięciu scen Teatru Wybrzeże w Gdańsku. Prapremiera odbyła się w piątek, 19 lipca 2019 roku. Przedstawienie obejrzałam dwa dni później, na widowni panowała – rzadko spotykana, bezwzględna – cisza.

Po spektaklu długo wybrzmiewały oklaski.

W lewicowo – liberalnym ogrodzie z Opiekunką i sadzawką

Treść przedstawienia budzi niepokój, kontrowersje, nie pozwala widzowi pozostać obojętnym. Perfekcyjna, przejrzysta gra aktorów, przemyślana w każdym calu reżyseria, z nakładaniem się na siebie kilku planów, kwestami wypowiadanymi równocześnie, dostosowana do całości scenografia i muzyka. Mowa jest w spektaklu o kryzysie odwiecznych wartości, zamknięciu ludzi – żyjących w konkretnym miejscu i czasie, teraz! –  przed sobą nawzajem i przed tym, co dzieje się za płotem, w Europie, na świecie. O nieumiejętności nawiązania rozmowy, kompletnym braku komunikacji, o nieobecności miłości i pojawiającej się w jej miejsce agresji i nienawiści. O zbliżającej się – niejednoznacznie określonej skąd ma przyjść, jest niebezpieczna sugestia! – katastrofie. Rzecz rozgrywa się na jednej z prowincji w Niemczech, jak dookreśla w didaskaliach autorka (niektóre teksty są wyświetlone ponad sceną oraz wypowiada je, grająca najważniejszą postać, Justyna Bartoszewicz) „w lewicowo-liberalnym ogrodzie z Opiekunką i sadzawką”.

Niedzielny wieczór. Trzypokoleniowa inteligencka, wychodząca ponad średni poziom zamożności, snobistyczna, rodzina, która takową pozostaje tylko z nazwy. Matka i teściowa, gra postać Joanna Kreft-Baka, bezskutecznie czeka na męża, z zawodu architekta. W młodości działała, zaniedbując rodzinę, w bliżej nie określonych organizacjach, w jednej ze scen wspomina: (…) „musiałam mu (mężowi, przy. K.K.) święcie przyrzec, że już nigdy nie użyję nieopatrznie i bez uzasadnienia słowa „faszystoidalny w kontekście historii sztuki”.

Rytm zdarzeń wyznaczają stacje gry w handel

Ścierają się racje pokoleń – ale czy nie jest to wrażenie pozorne? Bohaterowie próbują ze sobą porozmawiać, co okazuje się trudnym doświadczeniem. Matka córkom zarzuca brak zaangażowania politycznego i społecznego. Jedna córka, w tej roli Katarzyna Kaźmierczak, nowoczesna, bezwzględna kobieta biznesu, z mężem – tytułowy Pan Schuster, postać gra Robert Ninkiewicz, oferma, pod butem żony, zarabiający na życie kryminalikami, dającymi ludziom odskocznię od codziennej nudy, wpadający w finansowy dół. Ich dzieci – obecne w rozmowach, nie występują na scenie. Matka też zarzuca córce, że niewłaściwie zajmuje się dziećmi, a ta odwzajemnia się jej stwierdzeniem, że najbardziej jest dumna z tego, że w niczym nie przypomina Karin, bo tylko po imieniu zwraca się do swojej matki. Druga córka, zagrała ją Magdalena Boć, doktorantka, niezamężna, dobra w teorii, zagubiona w życiu, wpada w alkoholizm, ma awersję do fizycznego kontaktu z ludźmi.

Osoba z zewnątrz, lecz znajdująca się z nimi nieprzerwanie w szczelnym zamknięciu jest – przybyła z innego kręgu kulturowego, z bliżej nie określonego kraju nadbałtyckiego – Opiekunka, w wykonaniu Justyny Bartoszewicz. Gospodarze traktują ją tak samo, jak basen, jak rzecz – kupioną, modną, użyteczną. Podpatrujemy wydarzenia w komfortowym domu z sadzawką, pretensjonalnymi daniami, które z chwili na chwilę przeradzają się w coraz większe piekło. Rytm akcji wyznaczają stacje gry w handel o nazwie „Monopoly”. Ci ludzie nie widzą i nie słyszą, co dzieje się poza ścianami ich domu, nie mówiąc o tym, że nie chcą wiedzieć, co się rozgrywa za granicą ich państwa. Stają się ograniczeni, bezwolni, nie wynika to z braku wykształcenia, ale z lenistwa, na własne życzenie. Każdy, zajęty, mniej, lub bardziej prestiżową pracą, gromadzeniem dóbr i ich konsumpcją, nie ma na nic więcej czasu – nie czyta, nie myśli, nie analizuje, nie próbuje wpłynąć na bieg zdarzeń, prawie nie wychodzi z domu.

Obcy – wróg?

Oni nie widzą różnicy pomiędzy Litwą, Łotwą i Estonią, bo skąd właściwie przyjechała Opiekunka?, myślą, że na obszarach tych państw rośnie wielki las. Takimi ludźmi, nie mającymi wiedzy i własnego zdania, łatwo jest manipulować, wciągnąć do każdej ideologii. Z tego może się zrodzić potężna katastrofa.

Cała rodzina żyje w coraz większym lęku. Przeraża ich szmer, szczeknięcie psa, dźwięk kosiarki. A drugiej strony nie interesuje ich, co mogło się przed chwilą stać, gdy słyszą nad głowami sanitarny helikopter, i dlaczego w pewnym momencie wszystkie dźwięki, toczącego się na zewnątrz życia, ucichły. To tak, jakby istniało tylko to, co widać na ekranie telewizora, a może dla nich tego świata zewnętrznego, realnego, nie ma wcale? Każdy z członków rodziny ma coraz gorsze samopoczucie, czuje się nieszczęśliwy, zagrożony i nie wie, jak z sytuacji wybrnąć. Ale najbardziej przeczuwa katastrofę Pan Schuster. Ich życie staje nie do zniesienia. Nie pomaga, że na tarasie stoi wielki radar, który kręci się wokół własnej osi, wypatrując zagrożenia.

W kryzysie ludziom potrzebny jest wróg, jeśli go nie ma, należy go stworzyć, a potem zniszczyć. I wydaje się, że członkowie rodziny znajdują przyczynę zła. Aż trudno mi tę konkluzję głośno wyartykułować. Autorka sztuki i reżyser, chyba w takim samym stopniu, sugerują, że nieszczęście, zagładę, katastrofę przynieść może osoba, która jest najbliżej nich, w tym wypadku przybysz z zewnątrz, obcy – a więc – Opiekunka.

W pozorach dobrobytu

Opiekunka, w ich mniemaniu, systematycznie oplata dom niewidocznymi nićmi, przeszukuje tornistry dzieci, wchodzi do zamkniętego na klucz gabinetu Schustera, wyjmuje z szafy i nakłada na siebie tunikę i okulary Żony. Na chwilę, pozornie, otwiera się przed nimi.  Wreszcie dokonuje wirtualnego mordu na całej rodzinie. Wszystko, co dzieje się na scenie, jest na poły realne, na poły wyobrażone, wymyślone, abstrakcyjne, z pewnością NIC nie jest tu jednoznaczne. Czy autorka sztuki – jak sejsmograf – zanalizowała sytuację w Niemczech i sugeruje, że teraz to przybysze z Europy Wschodniej, ci INNI, którzy także i do nas przyjeżdżają do pracy, po lepsze życie, mogą stanowić zagrożenie?! Wygląda na to, że Ulrike Syha stawia taką tezę, a antytezą jest budowanie wspólnoty z mieszkańcami Krajów Nadbałtyckich.

Z pewnością sztuka obnaża pustkę psychiczną ludzi, żyjących w pozorach dobrobytu, czy tylko do tego dostatku i komfortu dążących. Dramat, rozgrywający się na scenie, w pewnej chwili osiąga kulminację, zalega cisza. Widz wydobywa się z matni zdarzeń i, po wyjściu na ulicę, ma czas na przemyślenia i wyciągnięcie wniosków, albo ładunek emocji wyrzuci z siebie, jak niepotrzebny plik z komputera.

Pięć aktorskich kreacji

Reżyser stworzył na scenie plany, które przenikają się nawzajem, kilkakroć pozwala aktorom mówić równocześnie, co jest zabiegiem unaoczniającym, że rozmowy w tym gronie zupełnie się nie udają, że słowa odbijają się od ścian. Spektakl zasługuje na szczególną uwagę ze względu na grę aktorów. Justyna Bartoszewicz, Magdalena Boć, Katarzyna Kaźmierczak, Joanna Kreft-Baka, Robert Ninkiewicz zmierzyli się, z sukcesem, z arcytrudnym zadaniem, wchodząc, z chwili na chwilę, w różne konwencje gry, pokonując zadania na pograniczu teatru i filmu, stworzyli pełne, zróżnicowane psychologicznie, postaci. A wspomniane didaskalia – zapiski myśli bohaterów, autorka i reżyser oddzielają je wyraźnie, informują nas, jakże ubogi jest świat bohaterów, jak mało znaczące detale z zewnętrznego świata ich ekscytują, że w ich jaźniach głębsze myśli się raczej nie kryją.

Zobaczyliśmy pięć aktorskich kreacji. Każde, wypowiadane przez nich słowo, brzmi w czeluści mieszkania – pełniącego rolę symbolicznego schronu – i na obszarze tarasu, wyraziście, przejmująco, dociera do głębi świadomości, wdziera się do trzewi. Nie ma krzyku, więcej decybeli, uzasadnione, dostaje się do uszu publiczności w trakcie – znakomitego! wykonania przez Justynę Bartoszewicz piosenki. Tekst podany przez aktorów w ciszy, albo na tle specjalnie skomponowanej i dobranej gotowej muzyki, obnaża zagrożenia człowieka we współczesnej cywilizacji dobrobytu i inercji. Spektakl pokazuje przed jakimi niebezpieczeństwami mieszkaniec niemieckiej prowincji, czy dowolnego miejsca w Środkowej Europie, może stanąć i przypomina, ostrzega, że, historia, niestety, potrafi się powtórzyć.

Katarzyna Korczak

Zdjęcia Bartosz Bańka. Materiały promocyjne Teatru Wybrzeże

Ulrike Syha

PAN SCHUSTER KUPUJE ULICĘ

  • Przekład: Iwona Uberman
  • Reżyseria: Tomasz Cymerman
  • Dramaturg: Michał Kurkowski
  • Scenografia: Michał Korchowiec
  • Kostiumy: Karolina Mazur
  • Muzyka: Polpo Motel
  • Inspicjent, sufler: Katarzyna Wołodźko

W spektaklu występują:

  • Justyna Bartoszewicz – Opiekunka,
  • Magdalena Boć – Szwagierka,
  • Katarzyna Kaźmierczak – Żona,
  • Joanna Kreft-Baka – Teściowa,

Robert Ninkiewicz – Pan Schuster. Kolejne spektakle: 3, 4 i 6 sierpnia 2019 roku w Starej Aptece.

Ulrike Syha (ur. 1976) – wielokrotnie nagradzana dramatopisarka i tłumaczka, laureatka licznych stypendiów oraz rezydencji artystycznych. Ukończyła Wydział Dramaturgiczny w Hochschule für Musik und Theater w Lipsku, przez wiele lat pracowała jako asystentka reżysera w teatrze w Lipsku, a od 2002 związana jest z Hamburgiem. W latach 2009/2010 była etatową dramaturżką Teatru Narodowego w Mannheim. Z języka angielskiego przełożyła m.in. Martina Crimpa, Alana Ayckbourna oraz Wallace’a Shawna.

Tomasz Cymerman (ur. 1981) – reżyser. W 2005 roku ukończył studia na Wydziale Aktorskim PWST im. Ludwika Solskiego w Krakowie, dziesięć lat później został absolwentem Wydziału Reżyserii tej samej uczelni. W latach 2006 – 2015 był zatrudniony jako aktor we Wrocławskim Teatrze Współczesnym. Przez cztery lata organizował we Wrocławiu comiesięczne czytania dramatów współczesnych. Reżyserował w takich teatrach, jak: Teatr Nowy w Poznaniu, Teatr im. J. Kochanowskiego w Opolu, Teatr im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie, Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie. Jest autorem dramatów i adaptacji teatralnych. Od wielu lat współpracuje jako dramaturg z Wojtkiem Klemmem.

Michał Kurkowski (ur. 1989) – autor scenariuszy teatralnych oraz słuchowisk, dramaturg, doktorant w Instytucie Kultury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Ukończył Dramaturgię teatralną na Wydziale Reżyserii Dramatu krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych (d. PWST). W 2011 roku otrzymał stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W czasie studiów asystował m.in. Piotrowi Gruszczyńskiemu przy KABARECIE WARSZAWSKIM w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego, Andrzejowi Chyrze przy operze CZARODZIEJSKA GÓRA Pawła Mykietyna oraz Mariuszowi Trelińskiemu podczas prac nad TRISTANEM I IZOLDĄ Richarda Wagnera. Poza Teatrem Wybrzeże jako dramaturg współpracował m.in. z Małgorzatą Warsicką, Wojtkiem ZIemilskim, Iwo Vedralem, Andrzejem Chyrą oraz Małgorzatą Sikorską-Miszczuk. Swoje teksty publikował w kwartalniku Konteksty, miesięczniku Ruch Muzyczny oraz dwumiesięczniku Didaskalia.

Michał Korchowiec (ur. 1987) – scenograf. Absolwent wydziału malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jest autorem i współtwórcą kilkunastu wystaw, na których prezentował swoje malarstwo, sztukę video, czy instalacje m.in. CZTERY PORY ROKU LECZ BEZ WIOSNY w CSW Kronika w Bytomiu, OBLICZE DNIA – Festiwal Sztuki Wizualnej ArtBoom w Krakowie, czy MOJE MIASTO TO JEST POLE WALKI – Warszawa w Budowie, MSN Warszawa. Współpracował m.in. z Galerią Novą w Krakowie, BestregArts we Frankfurcie, Galerią Leto w Warszawie, czy Basis Wien w Wiedniu. Jako scenograf teatralny współpracował m.in. z Moniką Strzępką i Pawłem Demirskim, Wiktorem Rubinem i Jolą Janiczak, Jackiem Poniedziałkiem i Magdą Szpecht. Otrzymał m.in. nagrody im. Leona Schillera i im. Jana Świderskiego za wkład w rozwój polskiego teatru. Jest współtwórcą wielu klipów muzycznych, współpracował m.in.: z Krzysztofem Skoniecznym czy Michałem Marczakiem.

Karolina Mazur (ur. 1986) – kostiumografka i scenografka. Ukończyła Scenografię na Wydziale Malarstwa ASP w Krakowie. Autorka kostiumów teatralnych do spektakli w reżyserii Pawła Świątka (m.in. SEN NOCY LETNIEJ, KSIĄŻĘ NIEZŁOMNY, BENIOWSKI, PO NAS CHOĆBY KOSMOS), czy Jana Klaty – KRÓL EDYP oraz KRÓL UBU w Starym Teatrze w Krakowie. Jako scenografka i kostiumografka współpracowała także m.in. z niemiecką grupą Kainkollektive przy spektaklu BURN OUT THE CITY. Jej ostatnie realizacje teatralne to projekty kostiumów do opery ERWARTUNG i PIEŚŃ NOCY w ramach festiwalu Opera Rara w Krakowie, projekty scenografii i kostiumów do spektaklu PODWYŻKA w reżyserii Tomasza Cymermana oraz do spektaklu BABA DZIWO w reżyserii Dominiki Knapik.

Polpo Motel – duet tworzą Olga Mysłowska i Daniel Pigoński – artyści, związani z warszawską sceną muzyki alternatywnej i wytwórnią Lado ABC. Ich piosenki są utrzymane w zimnofalowo-synthpopowej stylistyce i stanowią zderzenie surowego brzmienia syntezatorów, brudu vintage’owych automatów perkusyjnych i ekspresyjnego wokalu. Wśród swoich inspiracji muzycy wymieniają elektronikę lat 80., filmy Davida Lyncha i estetykę campu. Koncertowali na wielu festiwalach w Polsce i za granicą, m.in. OFF Festiwal, Open’er, Malta, Songwriter Łódź Festiwal, Magnetofon, Lado w Mieście, Europe XXL (Francja). Nakładem wytwórni Lado ABC ukazały się ich trzy albumy: POLPO MOTEL (2008), CADAVRE EXQUIS (2015) i CADILLAC HEARSE (2018). Polpo Motel wystąpił także w filmie ELEKTROSONDA (reż. Tomasz Knittel, 2016), w którym udział wzięli artyści polskiej sceny muzyki elektronicznej (Bokka, Kamp, Zamilska i in.).

foto Bartosz Bańka (4) foto Bartosz Bańka (3) foto Bartosz Bańka (2)

plakat pan schuster

XX Targi Książki Kaszubskiej i Pomorskiej Costerina 2019. Katarzyna Korczak – laureatką!

Slad oklejka_300 dpiMilo nam poinformować, że Katarzyna Korczak zdobyła II Nagrodę na XX Targach Książki Kaszubskiej i Pomorskiej Costerina 2019 za książkę „Ślad. Opowieści gdańszczan”. Nagrodę otrzymało także Wydawnictwo Bernardinum, którego nakładem ta książka w 2018 roku się ukazała.

Targi, ogłoszenie wyników i wręczenie nagród laureatom, odbyły się w sobotę, 13 lipca 2019 na rynku w Kościerzynie.

Prof. Tadeusz Linkner na czele komisji

Nagroda przyznana została autorce w Konkursie Wydawnictw Literatury Pomorskiej. Otrzymała statuetkę – miniaturę figury Remusa, bohatera powieści Aleksandra Majkowskiego  „Życie i przygody Remusa”, autorstwa artysty rzeźbiarza, Tomasza Radziewicza, stojącej na rynku w Kościerzynie.

Równolegle odbywał się Konkurs Wydawnictw Literatury Kaszubskiej o Nagrodę Remusowej Kary. W skład komisji oceniającej książki w obu kategoriach wchodzili: prof. Tadeusz Linkner – przewodniczący oraz prof. Kazimierz Nowosielski, mgr Bogumiła Cirocka, mgr Iwona Makurat, mgr Grzegorz Schramke – członkowie komisji.

Od rana na kościerskim rynku czynne były stoiska z książkami z udziałem wydawców i autorów. Wśród licznie przybyłych gości znaleźli się nie tylko mieszkańcy Kościerzyny i okolic oraz wypoczywający turyści z Trójmiasta i całej Polski oraz z zagranicy.

Organizatorami XX Targów Książki Kaszubskiej i Pomorskiej Costerina 2019 byli: Burmistrz, Rada Miasta i Biblioteka Miejska imienia Konstantego Damrota w Kościerzynie.

Nie ma: zwycięzców ani zwyciężonych

„Ślad. Opowieści gdańszczan” Katarzyny Korczak, zbiór reportaży, bogato ilustrowany zdjęciami archiwalnymi, współczesnymi i dokumentami. Bohaterami są Polacy przybyli w latach czterdziestych do Gdańska z Litwy, Wileńszczyzny, Ukrainy, Mandżurii, Warszawy, Lubelszczyzny oraz innych regionów Polski, a także rdzenni polscy i niemieccy gdańszczanie oraz – osiadły tu w latach dziewięćdziesią­tych – Niemiec urodzony w czasie wojny w Małym Kacku (Gotenhafen Klein-Katz). Wydarzenia rozgrywają się w Gdańsku, Pelplinie, Tczewie, Starogardzie Gdańskim, Malborku, Skarszewach, Gdyni, Królewcu i in. Zagmatwane, pełne sprzeczności losy.

Dramaty, radości. Życie rodzin­ne, zawodowe, społeczne, kulturalne, obyczaje. Nie ma: zwycięzców ani zwyciężonych, nienawiści ani chęci odwetu. Funkcjonowali w społecz­nościach wielonarodowych, idee otwartości na innych kultywują do dziś. Cechuje ich: tolerancja, dobroć, miłość do ludzi. Odpowiadają na pytania: gdzie jest ich miejsce na ziemi, jak rozumieją patriotyzm, jaka jest ich filozofia życia. Historia widziana z perspektywy zwykłego człowieka. Książka ma głęboką wymowę pacyfistyczną.

Historie, których nie da się wymyślić

Fragmenty recenzji książki „Ślad. Opowieści gdańszczan” Katarzyny Korczak:

(…) Zlepek repatriantów  z Litwy i z ziem ukraińskich, z Warszawy i Torunia , ze Śląska i z ludności miejscowej, Kaszubów i Niemców. Dopiero z tych opowieści o niekiedy drobnych wydarzeniach, o domowych przyjęciach i potańcówkach, zakupach na prowizorycznym bazarze, gdzie jedni mogli  coś kupić , a dla innych, którzy nie znali dialektu kaszubskiego , niczego nie było, widać jak trudny był proces integracji. (…)

Iwona Smolka „Historie, których nie da się wymyślić” (…), „Autograf”, nr 4, 2018.

W dobie migracji i przedefiniowania tożsamości kulturowej książka ta ma szansę na lepsze zrozumienie przez czytelnika. A przynajmniej na większą atencję z jego strony. Jest poniekąd dopełnieniem w świecie literackim, albowiem nawet ostatnimi laty ukazało się kilka dobrych publikacji o podobnych poszukiwaniach, czy też ustaleniach tożsamości tych, którzy są i równocześnie nie są „swo” w danym otoczeniu. Ot, na przykład szwedzkie podwórko i „Moraliści. (…)” K. Tubylewicz, albo „Wygnani do Raju. Szwedzki azyl” K. Naszkowskiej. Tyle tylko, że tym razem zaglądamy na rodzime podwórko.(…)

Portal „Sztukater”

Rodzinne tropy wiodą na Kresy Wschodnie

Katarzyna Korczak – znana dziennikarka Wybrzeża. Urodziła się w Sopocie, mieszka w Gdańsku – Wrzeszczu, jej rodzinne tropy wiodą na Kresy Wschodnie. Absolwentka „Topolówki” i Uniwersytetu Gdańskiego. Otrzymała Honorową Nagrodę GTPS za Twórczość Artystyczną w 2002 roku, Nagrodę Literacką i Wydawniczą „Kociewskie Pióro 2007”, Medal Prezydenta Miasta Gdańska w 2016 roku. Napisała część współczesną (autorem historycznej jest Andrzej Januszajtis, do książki albumowej „Z dziejów gdańskiego piekarnictwa i cukiernictwa. Wydawnictwo jubileuszowe” (Bernardinum, 2015 rok). Kilkakrotna stypendystka Prezydenta Miasta Gdańska i Marszałka Województwa Pomorskiego. Od 2008 roku realizuje projekt ciągły „Ślad”, dokumentując losy powojennych gdańszczan. Pisze reportaże i organizuje spotkania w formie autorskiego Teatru Domowego.

Red.

kasia_korczak_targi_3A_182 aAutorka na stoisku Wydawnictwa Bernardinum. Fot. Wojsław Brydak

dig

dig

Od prawej: Bogumiła Cirocka, Tomasz Gliniecki, Małgorzata Bądkowska, Kamil Wicik, Katarzyna Korczak, Stanisław Załuski, Justyna Kujach, Barbara Samp. Fot. Tomasz Korczak

sdr

sdr

Nagroda – statuetka, miniatura rzeźby Remusa Tomasza Radziewicza, stojącej na rynku w Kościerzynie. Fot. Tomasz Korczak

sdr

sdr

Rynek w Kościerzynie podczas XX Targów Książki Kaszubskiej i Pomorskiej Costerina 2019. Fot. Tomasz Korczak

Slad oklejka_300 dpi

 

Premiera na Scenie Letniej w Pruszczu Gdańskim. „Niezwyciężony”

  • plakatPremiera spektaklu „Niezwyciężony” Torbena Bettsa, w reżyserii Jarosława Tumidajskiego, odbędzie się w sobotę, 13 lipca 2019 roku, o godzinie 21.00, na Scenie Letniej Teatru Wybrzeże w Pruszczu Gdańskim.

Wstęp wolny!

Małżeństwo contra związek partnerski

Pokaz przedpremierowy zaplanowany jest na 12 lipca 2019 roku na Scenie Kameralnej im. Joanny Bogackiej w Sopocie. Kolejne spektakle odbędą się: 17, 18, 19, 30, 31 lipca 2019 roku na Scenie Letniej;1 i 2 sierpnia 2019 roku na Scenie Kameralnej oraz 20 lipca 2019 roku na Scenie Letniej. W zapowiedzi przedstawienia czytamy: Emily i Oliver właśnie wyprowadzili się na przedmieścia, z dala od Londynu, „ohydnego, kapitalistycznego zbiorowego gwałciciela”. Pewnego dnia zapraszają swoich nowych sąsiadów, Dawn i Alana, na wieczorek zapoznawczy. To spotkanie potoczy się w dość niespodziewanym kierunku, obnaży skrajne różnice dzielące te dwie pary, ale – co najważniejsze – ujawni, że oba związki znajdują się w głębokim kryzysie. Czy ta świadomość okaże się oczyszczająca, czy wyniszczająca? Komediodramat Torbena Bettsa nie daje łatwych odpowiedzi, ale bardzo wnikliwie opisuje chaos postaw i racji, w jakim współcześnie żyjemy.

– Jedna para jest bardziej konserwatywna, druga – liberalna, spotkanie musi zaowocować zderzeniem – zdradza Jarosław Tumidajski, reżyser.

Piotr Chys: „Jestem stroną zdominowaną”

–  Ja i Emily , w tej roli występuje Katarzyna Z. Michalska, nie jesteśmy małżeństwem, tworzymy jedynie związek partnerski – mówi Piotr Chys, występujący jako Oliver i pełniący funkcję asystenta reżysera. – Różni dwie pary status społeczny, my jesteśmy aspirujący, postępowi.

Partnerka Oliviera, z zawodu artystka malarka, której obrazy porównywane są do dzieł Jacksona Pollocka, jest antykościelna, bardzo zaangażowana społecznie, działa między innymi w Amnesty Internetional.

– Nawet wypowiadam kwestię, że Emily nie wierzy we własność prywatną ani w małżeństwo – kontynuuje Piotr Chys. – Mam wrażenie, że jest taka, jaką teraz należy być, na mnie jej postawa wywiera duży wpływ, jestem stroną zdominowaną.

Olivier był urzędnikiem w ministerstwie, po zwolnieniu z pracy stał się wolnym strzelcem, chwyta się zajęć, jakie mu wpadają w ręce. Para zaczyna dysponować mniejszymi, niż poprzednio, dochodami, nie stać ją już na utrzymywanie mieszkania w Londynie, więc wyprowadziła się z Londynu na północ Anglii, do biedniejszej części kraju.

– Dzięki temu poznajemy Alana i Dawn, którzy na tej prowincji mieszkają stali, są zakorzenieni, reprezentują niższy, niż nasz, status społeczny – kontynuuje Piotr Chys. –  My, jako postępowi, chcemy się bratać z „prawdziwymi” ludźmi, jak to nazywa moja partnerka, ale szybko się okazuje, że różnie patrzymy na życie,. My i oni, wypowiadając te same słowa,  zupełnie co innego mamy na myśli, choć sądzimy, że się rozumiemy.

Piotr Łukawski: „Sytuacje błyskawicznie się zmieniają”

– W kontakcie z przyjezdną parą uświadamiamy sobie drobne nieporozumienia, a poprzez nie coraz większe, tkwiące w naszych związkach, problemy – mówi Piotr Łukawski, wcielający się w rolę Alana, męża Dawn, którą gra Dorota Androsz. – Tekst jest zaskakujący, inspirujący, zwroty akcji sprytnie napisane przez autora, sytuacje błyskawicznie się zmieniają i to jest kolosalną zaletą tekstu.

Piotr Łukawski dawno nie otrzymał do pracy tak znakomitego materiału, każdy z aktorów ma intrygujące zadanie, na scenie jest, jak stwierdził, kolorowo, w tym sensie, że między wszystkimi czterema postaciami wiele się dzieje.

– Każdy z każdym wstępuje w relacje na plus i na minus, jest bardzo ciekawie – kontynuuje Piotr Łukawski. – Trudno w punktach powiedzieć która para jakich wartości broni, i w jakim kierunku życiowym podąża, w centrum wszystkiego jest kot – dodaje Piotr Łukawski. –

Aktor nie chce zdradzić, czy na scenie pojawi się żywy kot, mówi, że lepiej, żeby i to pozostało niespodzianką. Zaprasza do Teatru Wybrzeże, wyrażając przekonanie, że widzowie nie mieli dawno szansy oglądać takiego spektaklu.

Jarosław Tumidajski: „Nazwa okrętu i imię kota”

– Sztukę wystawiono wcześniej w Teatrze 6. Piętro w Warszawie – mówi Jarosław Tumidajski, reżyser. – Mnie się bardzo podoba, że Teatr Wybrzeże gra także latem, prezentując cały swój repertuar, nie kierując się motywem, że ta pozycja, kierowana jest dla wakacyjnych gości, a inna dla odbiorcy przychodzącego w ciągu całego roku.

Myśli, że tak jest z „Niezwyciężonym”,  spektakl ma dwa oblicza, i jego zdaniem, odpowiada wymaganiom i letnich i zimowych teatromanów.

– To komediodramat, a wiec zawiera  coś lekkiego, zabawnego, ale obecna jest w nim druga, ciemniejsza strona, nie zdradzę, jak się kończy – kontynuuje reżyser.

Sugeruję, że tytuł może kazać przypuszczać, że bohater pokonuje wszelkie trudności  i staje na piedestale.

Jarosław Tumidajski wyjaśnia, że „Niezwyciężony” to nazwa okrętu, lotniskowca, z czasów pierwszej wojny światowej, i że imię to nosi jeden z bohaterów spektaklu – kot. Ale, zdaniem reżysera, tytuł może być inspiracją dla widzów do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, kto – w konfrontacji par na scenie, kto w dzisiejszym świecie – jest niezwyciężony.

Katarzyna Z. Michalska: „Uczymy się samych siebie i siebie nawzajem”

– Jestem nie żoną, lecz partnerką, reprezentuję lewicowość, nowoczesność w podejściu do życia, do świata – powiedziała Katarzyna Z. Michalska. – Moja Emily walczy, to bardzo silna osobowość, tworzy obrazy, nie chce wychodzić za mąż.

Dominacja bohaterki wynika z bardzo trudnej przeszłości wspólnej z Oliverem, która się obnaża po przeprowadzce do gorszej dzielnicy, i w trakcie spotkania z miejscową parą. Aktorka uważa, że ona i Oliver dopiero wtedy sobie uświadamiają, co tkwi w ich i drugim związku. Okazuje się, że każda z postaci niesie bardzo duży bagaż bólu, cierpienia, doświadczenia, wszystko to powoduje, że są tacy, jacy są.

– Trudno powiedzieć, w jaki stopniu wpływamy na siebie wzajemnie, ale konfrontacja dużo nam daje, uczymy się samych siebie i siebie nawzajem. – kontynuuje aktorka. – Nazywamy niektóre rzeczy po imieniu, i o pewnych sprawach rozmawiać, poruszamy tematy nie poruszane od dawna, odblokowujemy rejony zablokowane, odbywa się rodzaj psychoanalizy, i to jest korzyść, ale, nie mogę powiedzieć, że spotkanie się kończy szczęśliwie.

Katarzyna Z. Michalska również uważa, że tekst sztuki jest bardzo dobry, choć dla aktora trudny, ponieważ wymaga on od nich ogromnej elastyczności, znalezienia w sobie zarówno pokładów komediowych, jak i dramatycznych.

– Chodzi też o to, aby nie przedobrzyć w żadnej z tych stron, trzymać postać w ryzach, ale też pozwolić sobie, a przede wszystkim widzowi, na przeżycie wzruszeń, a także znalezienie miejsca, żeby mógł się on do nas także uśmiechnąć – pointuje aktorka.

Jarosław Tumidajski: „Życzymy sobie życia mniej dramatycznego”

– Betts, opisując prozę życia, ludzi, których znamy ze swojego środowiska, którymi może  jesteśmy, w pewnym momencie konfrontuje bohaterów z niecodziennym, dużo mocniejszym doświadczeniem życiowym, stawiając przed nimi pytania: czy są i czy będą niezwyciężeni? – kontynuuje Jarosław Tumidajski. – Sądzę jednak, że w istocie chcielibyśmy przeżyć życie bez doświadczeń obu par, postawionych w sytuacji takiej, że pomimo trudności, muszą okazać się niezwyciężeni. Wydaje mi się, że życzymy sobie życia mniej dramatycznego.

– Spektakl może być dobrym punktem wyjścia do refleksji – z jednej strony społecznej, do przyjrzenia się podziałom społecznym, których doświadczamy z miesiąca na miesiąc coraz bardziej, ale też, myślę, że istotne jest obserwowanie emocjonalnego rozwoju par. – pointuje reżyser. – Mamy okazję przyjrzeć się innym, doświadczyć, zastępczo, ich problemów, i pomyśleć o ty, co się z nami aktualnie dzieje.

KATARZYNA KORCZAK

*

Torben Betts NIEZWYCIĘŻONY Przekład: Małgorzata Semil Reżyseria i opracowanie muzyczne: Jarosław Tumidajski Scenografia: Katarzyna Sobańska, Marcel Sławiński Światło: Hektor Werios Asystent reżysera: Piotr Chys Inspicjent: Weronika Mathes W spektaklu występują:

  • Katarzyna Z. Michalska – Emily,
  • Piotr Chys – Oliver,
  • Dorota Androsz – Dawn,
  • Piotr Łukawski – Alan.

Torben Betts (ur. 1968) – jeden z najbardziej cenionych współczesnych brytyjskich dramatopisarzy. Ukończył Uniwersytet w Liverpoolu i pierwotnie zajmował się aktorstwem. Jego talent pisarski odkrył Alan Ayckbourn, który w roku 1999 zaproponował mu objęcie funkcji dramaturga rezydenta w Stephen Joseph Theatre w Scarborough. Był to przełomowy moment w karierze pisarza. Jego twórczość szybko zyskała uznanie publiczności i krytyków, czego dowodem jest przyznana mu nagroda za Najlepszą Nową Sztukę sezonu 2006/2007. Zarówno jego własne sztuki jak i adaptacje prezentowane są obecnie na deskach najważniejszych scen w Wielkiej Brytanii oraz wielu teatrów zagranicznych. Liz Lockhead, wybitna szkocka poetka opisuje go jako „najlepszego obecnie autora teatralnego”. Z kolei opiniotwórczy magazyn Time Out charakteryzuje Bettsa sztuki jako „błyskotliwe i wymagające”.

Jarosław Tumidajski (ur. 1980) – reżyser. Studiował teatrologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, jest absolwentem Wydziału Reżyserii Dramatu krakowskiej PWST (dzisiejszej AST). Debiutował w 2004 roku podczas pierwszej edycji Intermedialnego Forum Teatru Baz@rt NOCNYM AUTOBUSEM Michała Walczaka. Spektakl wszedł później do repertuaru Narodowego Starego Teatru w Krakowie. W Teatrze Wybrzeże zrealizował GRUPĘ LAOKOONA Tadeusza Różewicza (2007), ONYCH Stanisława Ignacego Witkiewicza (2008), PANA TADEUSZA wg Adama Mickiewicza (2011), WYSPĘ NICZYJĄ. MAPPING wg własnego scenariusza (2012), AKT RÓWNOLEGŁY Dereka Benfielda (2014), KREACJĘ Ireneusza Iredyńskiego (2016) oraz UWIEDZONYCH wg MAŁŻEŃSTWA Z KALENDARZA Franciszka Bohomolca i CUDZOZIEMCZYZNY Aleksandra Fredry (2016). Ponadto zrealizował między innymi ŚWIĘTĄ JOANNĘ SZLACHTUZÓW Bertolta Brechta (Teatr Miejski w Gdyni, 2008 oraz Teatr Nowy w Łodzi, 2011), BARBARĘ RADZIWIŁŁÓWNĘ Z JAWORZNA-SZCZAKOWEJ wg Michała Witkowskiego (Teatr Śląski w Katowicach, 2008), DISNEYLAND wg Stanisława Dygata (Teatr Ludowy w Krakowie, 2009), TRANS-ATLANTYK wg Witolda Gombrowicza (Wrocławski Teatr Współczesny, 2010), SOLARIS wg Stanisława Lema (Teatr Śląski, 2011), ZABÓJCĘ Aleksandra Mołczanowa (Teatr Ludowy, 2013), PROCES 2.0 wg Franza Kafki (Teatr im. Solskiego w Tarnowie, 2014), STOP THE TEMPO! Gianiny Cărbunariu (Teatr im. Modrzejewskiej w Legnicy, 2015). Od blisko trzech lat związany jest z Teatrem Współczesnym w Warszawie, w którym wyreżyserował BUCHAREST CALLING Ştefana Pecy (2016), CZAS BARBARZYŃCÓW Dona Taylora (2017), ZBRODNIE SERCA Beth Henley (2018) oraz TRZECIĄ PIERŚ Ireneusza Iredyńskiego (2019). Jest trzykrotnym zdobywcą Nagrody Teatralnej Marszałka Województwa Pomorskiego – za reżyserię GRUPY LAOKOONA (2008), za reżyserię ONYCH i ŚWIĘTEJ JOANNY SZLACHTUZÓW (2009) oraz za reżyserię KREACJI (2017). KREACJA otrzymała także Honorową Nagrodę Specjalną Prezydenta Miasta Gdańska dla spektaklu roku. Laureat nagrody na XII Ogólnopolskim Festiwalu Komedii Talia za reżyserię CZERWONYCH KOMET Andreasa Sautera i Bernharda Studlara w Teatrze im. Solskiego w Tarnowie (2008). Jego spektakle prezentowane były na festiwalach w kraju (m.in. Wybrzeże Sztuki, Boska Komedia, Różewicz Open Festiwal, Kaliskie Spotkania Teatralne) i za granicą (Hiszpania, Francja, Rosja, Ukraina). Współpracuje z Teatrem Polskiego Radia, w którym zrealizował MAŁŻEŃSTWO Z KALENDARZA Franciszka Bohomolca (2017), KATAR wg Stanisława Lema (2018) oraz TRZECIĄ PIERŚ Ireneusza Iredyńskiego (2018). W mijającym sezonie wyreżyserował w Teatrze Telewizji ASZANTKĘ Włodzimierza Perzyńskiego.

Katarzyna Sobańska (ur. 1967) – scenografka. Absolwentka katowickiego wydziału ASP w Krakowie (grafika ,malarstwo i grafika, projektowa). W roku 1991 Stypendystka Ministra Kultury i Sztuki. Od 1993 roku zajmuje się głównie scenografią. Kierownik Katedry Scenografii Filmowej na Wydziale Scenografii ASP w Warszawie. Zrealizowała wiele scenografii filmowych, teatralnych i telewizyjnych Współpracowała z Katowickim Studiem Form Telewizyjnych. Współpracowała m.in. z Lechem Majewskim, Agnieszką Holland, Katarzyną Adamik, Magdą i Piotrem Łazarkiewiczami.

Marcel Sławiński (ur. 1971) – scenograf. Absolwent katowickiej Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach (grafika, malarstwo, rysunek) oraz Wydziału Scenografii ASP w Krakowie; Adiunkt Katedra Scenografii Filmowej na Wydziale Scenografii ASP w Warszawie. Współpracuje m. in. ze scenami warszawskimi (Teatr Wielki – Opera Narodowa, Teatr Rozmaitości, Teatr Polonia, Kino-Teatr Bajka), i wrocławskimi – Operą Dolnośląską, Operą i Teatrem Muzycznym Capitol, Teatrem Polskim w Bielsku Białej, Operą Śląską w Bytomiu, Teatrem Rozrywki w Chorzowie, Gliwickim Teatrem Muzycznym, Teatrem Śląskim. Autor scenografii do licznych spektakli teatralnych, operowych i musicalowych m.in. w reżyserii Grzegorza Jarzyny, Magdaleny Piekorz, Pawła Wojcieszka, Małgorzaty Szumowskiej i Marka Weiss-Grzesińskiego.

 

 

„Fedra” Jeana Racine’a na Scenie Kameralnej w Sopocie. Pięć minut przed premierą

plakatW sobotę, 6 kwietnia 2019 roku, o godzinie 19.00 na Scenie Kameralnej w Sopocie, odbędzie się premiera „Fedry” Jeana Racine’a, w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego, z Katarzyną Figurą w roli tytułowej.

W zapowiedzi spektaklu czytamy:

(…) po polsku tak jasno i czysto.

Arcydzieło francuskiej klasyki w wyrafinowanej, współcześnie zamierzonej inscenizacji. Oparta na mitologicznych wątkach historia opętańczej namiętności żony Tezeusza, królowej Fedry do pasierba. Dumna królowa, owładnięta niepohamowaną żądzą nie może pogodzić się z jego obojętnością. Wskutek splotu nieprzewidzianych okoliczności i nikczemnych kłamstw niewinnego młodzieńca spotyka niezasłużona kara. A to dopiero początek lawiny… „Fedrę”, jeden z największych dramatów w historii literatury, znamy w przekładzie Tadeusza Boya – Żeleńskiego, z wierszem trzynastozgłoskowym. Reżyser, Grzegorz Wiśniewski, sięgnął po tłumaczenie najnowsze, Antoniego Libery, który wprowadził jedenastozgłoskowiec.

(…) Korzyści, jakie przynosi taki wybór wiersza (…) okazały się nieocenione. (…) powstał dzięki niemu przekład bez porównania wierniejszy i prostszy w wyrazie (…) pozwolił on na wydobycie tego wszystkiego, co w poezji Racine’a uchodzi za najświetniejsze, (…) zyskano rzecz zupełnie podstawową w teatrze: komunikatywność czy wręcz przezroczystość mowy. (…) Racine nigdy dotąd nie brzmiał po polsku tak jasno i czysto. (…)

Państwowy Instytut Wydawniczy, ze wstępu do nowego tłumaczenia dramatu.

Wypowiedzi, które udało mi się uzyskać na próbie medialnej przed premierą, bez udziału reżysera, pozostawiły pytania bez odpowiedzi. Od początku natomiast nie było wątpliwości, że będzie to przedstawienie współczesne i umiejscowione lokalnie. W zamkniętej z trzech stron przestrzeni z materiału, przypominającego przyrdzewiałą fakturę ścian Europejskiego Centrum Solidarności, pokazano dwie sceny. Po czym nastąpiło, nie zaplanowane, długie oczekiwanie –frekwencja wyjątkowa była fotoreporterów – na wykonawczynię roli głównej.

Katarzyna Figura: „Ja czuję, że jesteśmy nad falami”

Katarzyna Figura ukazała się dziennikarzom w zwiewnej sukni i z wyjątkowo mocnym makijażem oczu, poruszała się, jak w transie, ledwie słyszalnym, zachrypłym głosem przepraszając za zwłokę, gotowa była na pozowanie do zdjęć i udzielanie wywiadów.

– Ja czuję, że jesteśmy nad falami, przed jakąś katastrofą, w tej rdzy, w tej krwi – powiedziała aktorka, grająca Fedrę, żonę Tezeusza, córkę Minosa i Pasifae. – Jakaś nieprawdopodobna kolej rzeczy, która się zdarza, wszyscy ulegamy od wieków tym samym uczuciom, popełniamy te same błędy, nie potrafimy sobie z nimi poradzić, jesteśmy niszczeni, tłamszeni.

– Nie ma wolności, wszyscy jej pragniemy, do niej dążymy, a może sami zapominamy, że coś takiego istnieje, tak jesteśmy wyprani, zmanipulowani – kontynuuje. – I myślę, że to, że jesteśmy w takim otoczeniu, i że jesteśmy tutaj, na Wybrzeżu, że taką myśl wysyłamy i przekazujemy, jest bardzo ważne, szczególnie w sytuacji, kiedy to się stało w styczniu w Gdańsku.

Aktorka kontynuowała, że dziś nie możemy się poddać, musimy mówić o człowieku, o tym, że zbrodnia, zamach, hańba, jest. Musimy mieć świadomość, że mamy tylko jedno życie, i że ono jest bardzo cenne. Piotr Wyszomirski z „Gazety Świętojańskiej” głośno zauważył, że to, co mówi, jest poruszające, i że ma wrażenie, że aktorka cały czas jest w roli.

– Jestem taką aktorką, która nie potrafi odwiesić kostiumu na wieszak. – odpowiedziała. – Przepraszam za mój głos, on dzisiaj, po porannej próbie, trochę uległ dewastacji, ale, wypiję trochę oliwy z oliwek i, myślę, że na dzisiejszą, generalną, wróci głos, a na pewno na premierę, nie zawiodę państwa.

„Musimy zaskakiwać”

Stwierdziła, że to, że straciła głos, nie wynika tylko z tego, że się zagrała, ale z emocji. One się kumulują w środku jej postaci – w nogach, w ciele, i nie mogą się wydostać. Jest w Fedrze niezgoda, gniew, jakiś żal, i natłok wrażeń się tak wyraża, że odbiera jej głos.

– Chodzi też o odebranie poczucia własnej wolności, swojej wartości – stwierdziła. – Z tym wszystkim w mojej postaci mam do czynienia, i wyrażam pewnie w sposób dla państwa zaskakujący. Musimy zaskakiwać, chciałabym, żebyście państwo przyszli na Scenę Kameralną i zobaczyli coś, czego się nie spodziewacie, nie oczekujecie, co was poruszy, wstrząśnie wami. To, co zamierzamy wam pokazać, to jest katastrofa.

Dodała, że Fedra jest królową, władczynią, ofiarą własnych uczuć, wyobraźni, obsesji. Bardzo silna i krucha zarazem. Ważne jest, że kocha, co jest bardzo rzadkie w dzisiejszym świecie.

– Teraz już nikt nie kocha! – stwierdziła Katarzyna Figura. – Hipolit dla mnie, jako Fedry, jest ukochanym, najcenniejszym obiektem, nie tylko miłości i fascynacji, ale uosabia wolność, miłość najwyższej formie, ten chłopak jest po prostu cudowny!

Jakub Nosiadek: „Teatr i życie zaczynają na siebie zachodzić”

– W tekście jest napisane, że Fedra po prostu jest moją macochą, i tylko tyle powiedzieć mogę, jeżeli chodzi o nasze relacje  – mówi Jakub Nosiadek, grający Hipolita, syna Tezeusza i Antiopy, królowej Amazonek. – Układy między tymi dwiema postaciami są skomplikowane, delikatne. Mam poczucie, że rola dla mnie jest bardzo trudna, co wynika z klimatu dramatu, który ogromnie jest pochłaniający emocjonalnie, ale też fizycznie.

Stwierdza, że są zmęczeni pracą nad sztuką, bo utrzymujące się napięcie generuje poczucie, że sytuacja staje się nie do wytrzymania, kontynuuje. Zdaje sobie sprawę, że tego wymaga materia dramatu. Jest przekonany, że tylko w ten sposób do pracy można było podejść. Nie wie, czy to wynika z okoliczności, jakie panują w sztuce, czy jego charakteru, obserwuje, że sfery – teatru i życia – zaczynają na siebie zachodzić. Trudno mu oderwać się od tego, co działo się na scenie, emocje z Racine’ a przenosić zaczyna na ludzi w swoim otoczeniu.

– Trudno na razie mówić o efekcie, ale zdaję sobie sprawę, że założonego przedsięwzięcia łagodnym trybem pracy, nie wymagającym od aktorów większego zaangażowania, nie udało by się zrealizować. – mówi. – To wszystko niezwykle mobilizuje i kształtuje osobowość aktora.

Jest we mnie rodzaj niepewności, strachu, stresu przed premierą, zwierza się Jakub Nosiadek. Jak budował rolę? W podobnej sytuacji nigdy się nie znalazł. Można się posłużyć tylko tym, co się widzi, słyszy, i wyobraźnią, pracuje intuicyjnie.

– Żadnego laboratorium nie prowadziłem, nie wchodziłem w podobne relacje.  – konkluduje Jakub Nosiadek. – Główna praca z Grzegorzem Wiśniewskim polegała na siedzeniu przy tekście, analizowaniu, mówił, co jest źle, co dobrze, powtarzał, że to aktorzy są panami roli, i tego, co się dzieje na scenie. Reżyser sam wykonał ogromną pracę i tego samego wymaga od nas.

Krzysztof Matuszewski: „Wewnętrznie rozbudowany i skomplikowany”

– Tekst mało jest znany, Grzegorz Wiśniewski wydobył z niego pokłady emocji i znaczeń, na które przy pierwszym czytaniu nie zwrócilibyśmy uwagi, ot, takie romansidło, ona kocha jego, a on kocha inną – powiedział Krzysztof Matuszewski. – A tu nagle się okazuje, że nawet postać drugoplanowa, służący Enon, w którego się wcielam, wewnętrznie jest rozbudowany i skomplikowany.

W sztuce Enona, piastunka i powiernica Fedry, przekształcona jest w Enona, tranwestytę. Aktor dostał jasno określone zadanie od reżysera, który tak, a nie inaczej, widzi postać.

– Grzegorz Wiśniewski powiedział, że właśnie o to chodzi, żebym nie grał staruszki – mówi Krzysztof Matuszewski drepczący po scenie w szpilkach na koturnach.

Marek Tynda: „Mąż rozwiązły”

– Postać, którą gram, jest mężem rozwiązłym, który lepiej się czuje poza domem, niż w domu. – mówi Marek Tynda, Tezeusz, syna Egeja, króla Aten. – W jakiś sposób kocha Fedrę, ujawnia to pokazując, jak bardzo jest zazdrosny. Tezeusz to wspaniały, kochający ojciec, ale bardzo surowy, do końca poszukuje prawdy, ale najtrudniejszą decyzję podejmuje dość pochopnie.

Tezeusz jest ojcem, który chce, żeby syn doszedł do wszystkiego sam, kontynuuje aktor. Nie pomaga synowi, a jednocześnie bardzo mu kibicuje.

– Bardzo żmudnie żeśmy pracowali – zwierza się Marek Tynda. – Ale już na tym etapie mam wrażenie, że uchwyciłem najważniejsze nitki, aby spleść coś naprawdę ciekawego.

Katarzyna Dałek: „Studium psychiki”

– Rąbka reżyserskiego zamysłu nie uchylę, moja rola polega na zajmowaniu się organizacją – mówi Katarzyna Dałek, grająca Arycję, księżniczkę królewskiej krwi ateńskiej, asystent reżysera. – Po raz pierwszy spotykam sie dogłębnie z dramatem Racine’ a. Odkrywcze w w „Fedrze” są dla mnie: struktura postaci i to, jak dogłębnie autor opowiada o człowieku.

– Mam wrażenie, że to jest studium psychiki Fedry, innych bohaterów – kontynuuje. –  Autor niezwykle tka relacje pomiędzy postaciami. Ta XVII wieczna tragedia klasyczna jest niezwykle współczesna, zupełnie nie odczuwa się w niej być koturnowości.

Racine, jak w soczewce, buduje obraz człowieka, skupia się na emocjach, na naturze. Praca nad sztuką, wymaga, zdaniem Katarzyny Dałek, olbrzymiej koncentracji. Ma wrażenie, że jest w laboratorium duszy, co dla nas może być zaskoczeniem. To dramat subtelny i pulsujący.

– Arycja funkcjonuje jako ukochana Hipolita, jest więźniem politycznym, Tezeusz zamordował jej rodzinę i na dworze ją zamknął, zabronił jakiegokolwiek kontaktu z nią, żeby nie narodziło się potomstwo, które będzie walczyło dalej o tron – dodaje Katarzyna Dałek. – Więc ona jest w niezwykle trudnej sytuacji, nie tylko politycznej, ale i też psychicznej, depresyjno – wojennej.

Nawiązuje się pomiędzy Arycją i Hipolitem nić, wydaje się, czystej miłości, kontynuuje. Dla aktorki ta miłość nie jest czysta, bo jeśli człowiek jest obarczony takimi, jak ona, doświadczeniami, nie jest w stanie od tego się odciąć, i z niewinnością wejść w uczucie.

– Działania bohaterki są czysto polityczne, to świadome posunięcia – konkluduje

Katarzyna Korczak

*

Jean Racine FEDRA

Przekład: Antoni Libera Reżyseria: Grzegorz Wiśniewski

  • Scenografia: Mirek Kaczmarek
  • Asystentka reżysera: Katarzyna Dałek
  • Inspicjent: Katarzyna Wołodźko Sufler: Weronika Mathes

W spektaklu występują:

Katarzyna Dałek, Katarzyna Figura, Agata Woźnicka, Michał Jaros, Krzysztof Matuszewski, Jakub Nosiadek, Marek Tynda, Piotr Witkowski.

Premiera: 6 kwietnia na Scenie Kameralnej Pokaz przedpremierowy: 5 kwietnia na Scenie Kameralnej Kolejne spektakle: 7, 9, 16, 17, 18 kwietnia na Scenie Kameralnej

Grzegorz Wiśniewski (ur. 1968) – etatowy reżyser Teatru Wybrzeże. Jeden z najciekawszych i najlepszych polskich reżyserów średniego pokolenia. Absolwent Wydziału Reżyserii Dramatu PWST w Krakowie (1996). Zadebiutował w 1997 roku w Krakowskim Teatrze Scena STU BABIŃCEM Czechowa, przygotował tam jeszcze PREZYDENTKI Schwaba (1999). Reżyserował w krakowskim Teatrze im. Juliusza Słowackiego (ZDARZENIA NA BRYGU BANBURY Gombrowicza, 1999; PŁATONOW Czechowa, 2000), w teatrach wrocławskich: Współczesnym (RZEŹNIA Mrożka, 2000) i Polskim (JAN GABRIEL BORKMAN Ibsena, 2005), w warszawskim Powszechnym (PREZYDENTKI Schwaba, 2001; KSZTAŁT RZECZY LaBute’a, 2002; BIAŁE MAŁŻEŃSTWO Różewicza, 2003; LETNICY Gorkiego, 2004), w Narodowym (KRÓLOWA MARGOT Dumas, 2012), i Studio (JÓZEF I MARIA Turriniego, 2011), w Teatrze im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy (PLASTELINA Sigariewa, 2005), w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (MEWA Czechowa, 2007), w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi (BRZYDAL von Mayenburga, 2007 – polska prapremiera; ZAGŁADA LUDU ALBO MOJA WĄTROBA JEST BEZ SENSU Schwaba, 2008; PRZED ODEJŚCIEM W STAN SPOCZYNKU Bernharda, 2010; KRÓL RYSZARD III Shakespeare’a, 2012), w Teatrze im. Wilama Horzycy w Toruniu (MARIA STUART Schillera, 2008; ŚNIEG Witkacego, 2010). Od 2001 roku jest etatowym reżyserem Teatru Wybrzeże w Gdańsku, gdzie zrealizował JANA GABRIELA BORKMANA Ibsena (2001), MEWĘ Czechowa (2002), MATKĘ Witkacego (2003), PRZED ODEJŚCIEM W STAN SPOCZYNKU Bernharda (2004), KSIĘŻNĄ D’AMALFI Webstera (2006), SŁODKIEGO PTAKA MŁODOŚCI Williamsa (2008), ZMIERZCH BOGÓW Viscontiego (2009) , PERSONĘ Bergmana (2010), PŁATONOWA Czechowa (2013), KTO SIĘ BOI VIRGINII WOOLF? Albee’ego, BELLA FIGURA Yasminy Rezy (2018). Jest laureatem wielu prestiżowych nagród teatralnych, m.in. Nagrody im. Konrada Swinarskiego za reżyserię ZMIERZCHU BOGÓW, Złotego Yoricka w konkursie na najlepszą polską inscenizację dzieł Willama Shakespeare’a za reżyserię RYSZARDA III oraz Feliksa Warszawskiego za reżyserię KRÓLOWEJ MARGOT.

Mirek Kaczmarek (ur. 1970) – scenograf, absolwent Wydziału Komunikacji Wizualnej poznańskiej ASP. Od debiutu w 2001 roku stworzył scenografie, kostiumy i oprawę multimedialną do ponad 100 przedstawień. Jest stałym współpracownikiem reżyserów: Piotra Kruszczyńskiego (m.in. ODEJŚCIE GŁODOMORA Tadeusza Różewicza, NIE/BOSKA KOMEDIA. RZECZ O KRZYŻU Zygmunta Krasińskiego), Jarosława Tumidajskiego (m.in. KREACJA Ireneusza Iredyńskiego, G®UPA LAOKOONA Tadeusza Różewicza, PAN TADEUSZ wg Adama Mickiewicza, SOLARIS wg Stanisława Lema), Wiktora Rubina (m.in. ORGIA Passoliniego oraz CARYCA KATARZYNA, JONANNA SZALONA, MICHAEL J. Jolanty Janiczak), Jana Klaty (m.in. TROJANKI, SPRAWA DANTONA Stanisławy Przybyszewskiej i DO DAMASZKU Strindberga) i Marcina Libera (m.in. ŚWIĘTO WINKELRIDA. REWIA NARODOWA Jerzego Andrzejewskiego i Jerzego Zagórskiego, FAHRENHEIT 451 Raya Bradbury’ego, BYĆ JAK STEVE JOBS Michała Kmiecika oraz WESELE Stanisława Wyspiańskiego). Z Grzegorzem Wiśniewskim współpracował przy spektaklu BELLA FIGURA. W 2012 roku był nominowany do Paszportów Polityki. Laureat wielu nagród artystycznych m.in. nagrody za scenografię do SPRAWY DANTONA na 33. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych Klasyka Polska, na I Międzynarodowym Festiwalu Teatrów BOSKA KOMEDIA oraz na Festiwalu KONTAKT.

„Śmierć komiwojażera” w Starej Aptece. Pięć minut przed premierą

Beznazwy-1Premiera „Śmierci komiwojażera” Arthura Millera, w reżyserii Radka Stępnia, odbędzie się sobotę, 2 marca 2019 roku, o godzinie 19, na scenie Stara Apteka Teatru Wybrzeże.

(….) ten najsłynniejszy z dramatów Arthura Millera i kamień milowy amerykańskiej dramaturgii do dziś stanowi niezwykle trafną krytykę kapitalizmu i bezlitosne studium zjawiska mitomanii.(…) czytamy w zapowiedzi przedstawienia.

Ofiary mitu sukcesu

Reżyser, w tejże zapowiedzi, uzasadnia swoje zainteresowanie dramatem:

Bohaterowie (…) byli pierwszymi ofiarami czegoś, przez co my, żyjący w 2019 roku, zostaliśmy pożarci i wypluci – Willy Loman i jego rodzina to ofiary mitu sukcesu. Co znaczy dobre życie w świecie, gdzie naczelną wartością jest popularność, reprezentatywność i sława? Czy taki świat jest w ogóle miejscem do życia? W takim świecie dochodzi do spięć i konfliktów, które rozbijają najbliższe i najsilniejsze więzi. Problem społeczny staje się przyczyną problemów osobistych bohaterów ŚMIERCI KOMIWOJAŻERA. Propaganda sukcesu sprawia, że człowieka nie kształtuje jego życie – tylko to, jak sobie to życie opowiada.

Niedaleko do katastrofy

A kiedy dowolnie rozumiany sukces nie jest naszym udziałem – zrobimy wszystko, żeby go czuć, będziemy kłamać sobie i innym, przekonywać się do tego, że nie jesteśmy bezużyteczni i opowiadać niestworzone historie poświadczające naszą niecodzienność.

Zajęci dbaniem o wizerunek, możemy nie zauważyć, jaki efekt ma to na naszych bliskich, a stąd niedaleko do katastrofy. Miller, zanim wymyślił tytuł ŚMIERĆ KOMIWOJAŻERA chciał nazwać swój dramat INSIDE OF HIS HEAD. Co dzieje się w głowie człowieka, który okłamuje rodzinę i samego siebie, że jest kimś więcej niż jest – i okłamuje za wszelką cenę, byle tylko nie przyznać się, że w gruncie rzeczy nie ma w nim nic wyjątkowego? Być może to jest najsmutniejsze w tych ludziach: nie mają nic wyjątkowego, a chcą o sobie opowiedzieć… Więc teraz naszym obowiązkiem jest opowiedzenie o nich, opowiedzenie o nich dziś, kiedy fałszywy obraz świata i błędnie funkcjonujący kapitalizm nadal jeszcze zbierają swoje żniwo.

Anna Kociarz: „Trudny wybór dla kobiety między synem a ojcem”.

– Im większe pojawiają się kłopoty, tym bardziej moja bohaterka stara się zapanować nad sytuacją, czasami w nie najlepszy sposób, bo, albo zaprzeczając faktom, albo umniejszając pewne wydarzenia, stara się tonować awantury- powiedziała Anna Kociarz, występująca w roli Lindy Loman. – Ale, niestety, mam wrażenie, zostaje postawiona przed trudnym wyborem dla kobiety, między synem a ojcem, którzy nie potrafią się dogadać z powodów dla niej nie do końca jasnych.

Zostaje przy mężu i jest do końca lojalna, ale z poczuciem winy, bo, jeżeli dorośli synowie nie układają sobie życia, to pojawia się pytanie, w co nie wyposażyła tych dzieci, co się stało, że oni nie potrafią sobie ani znaleźć kobiet ani pracy, rozważa aktorka. Jest to mały koszmar, nikomu tego nie życzy, ale, są przecież teraz takie dorosłe dzieci, które mieszkają wciąż u mamy.

– Moja bohaterka stara się być ciepła, tonować wszystkich, usuwa w cień własne potrzeby, ale, czy wszystkim to wychodzi na dobre? – Trudno jej wytknąć pojedyncze złe cechy.

Natomiast, jak się to wszystko zsumuje, wychodzi osoba dość bierna, która nie podejmuje decyzji, nie stawia granic, nie mówi „nie”, stara się zadowolić wszystkich, nie zadowalając siebie.

– I w efekcie to wszystko powoduje, że tej rodziny nie ma, ona żyje w jakimś zakłamaniu i utrzymuje ten stan przez wiele lat – konkluduje aktorka.

Radek Stępień: „Staram się wyglądać zza tej bańki”

Młody reżyser zaproponował realizację przedstawienia w Teatrze Wybrzeże, i dyrektor, Adam Orzechowski, powierzył mu pracę.

Realia, panujące siedemdziesiąt lat temu w Ameryce, do nas przyszły teraz – mówi przed premierą. – Pracując, brałem pod uwagę kontekst społeczny, w którym funkcjonujemy, to, że człowiek jest trybikiem w machinie gospodarczej, a ma przecież własne potrzeby, zmartwienia.

W 2012 roku, po maturze, próbował podjąć, choćby dorywczą, pracę, i po raz pierwszy zetknął się ze światem korporacji, który odebrał jako coś koszmarnego. Dyskutowano wtedy o umowach śmieciowych. Czuł temat do poruszenia.

– Ludzie teatru troszeczkę żyją w bańce, ale ja się staram zza tej bańki wyglądać, albo przynajmniej, wiercić w niej małe otwory – zwierza się.

Pochodzi z Pionek pod Radomiem, liczących 20 tysięcy mieszkańców, realnie jest o połowę mniej, bo ci, którzy mają siłę fizyczną do pracy, wyjechali do Irlandii, Norwegii. Za każdym razem, gdy wraca do rodzinnego miasteczka, spotyka się z tymi, którzy mieli aspiracje, możliwości robienia czegoś więcej, i poszli za chęcią zysku, zamiast realizować własne potrzeby. Oni albo są za granicą – złamani, albo – także złamani, wrócili, bo im nie wyszło.

Spełnienie amerykańskiego snu

– To jest też to, co złamało Willego Lomana, przecież jego syn, Biff, wspomina, że powinni pracować na świeżym powietrzu, na farmie, albo jako stolarze. – mówi. – Willy się chwali przed przyjacielem, że zrobił dobry sufit, gdyby wykonywał to, do czego był powołany, może wszystko wyglądałoby inaczej.

– A on zajął się czymś, co było spełnieniem amerykańskiego snu, i na tym wszystkim się wywalił – mówi Radek Stępień.

Dla reżysera punktem wyjścia do realizacji przedstawienia był konflikt między dwiema sferami życia. Zadawał sobie ponadto odwieczne pytania. Jak dalece rodzice są odpowiedzialni za dzieci, i w którym momencie powinno się to skończyć? Kiedy, oraz czy w ogóle, dziecko ma odpowiadać za rodziców? I kto jest winien, że do dorosłości wszyscy startujemy z niegotowością?

Drąży uniwersalny konflikt pokoleń zarysowany między Willym Lomanem i Biffem Lomanem. Z uwagi na wiek i doświadczenia bliższy jest mu Biff, którego gra Piotr Biedroń. Czuje zmęczenie, wypalenie, poczucie bezcelowości pracy Willego, ale głębiej zrozumieć jego świat wewnętrzny pomógł Mirosław Baka, wcielający się w głównego bohatera, aktor, reżyser stwierdza z podziwem, wybitny, o niewiarygodnym warsztacie.

– Praca polegała na rozmowach o relacjach, rozpracowywaniu relacji, szukaniu sposobu ich wyrażenia – opowiada Radek Stępień. – Kontakt był satysfakcjonujący, jako młody reżyser bardzo wiele od obu aktorów się nauczyłem.

Mirosław Baka: „Postać bez metamorfozy”

– Gram biednego, sponiewieranego faceta, postać tragiczną, u schyłku swojego życia, wiele się w jego głowie, niestety, nie ma szans, zmienić, taka postać bez metamorfozy. – powiedział Mirosław Baka. – Willy, centralna postać, wszystko się dzieje wokół niego, dostaje pewien bagaż zdarzeń, doświadczeń z ludźmi, spotkań, można to zakończyć pointą: „A jednak niczego się nie nauczył”.

– Mimo to, materiał niesiony przez dramat Arthura Millera, jest tak bogaty, że daje aktorowi ogromną satysfakcję, można bardzo dobrze kolorować, pograć – kontynuuje. – Równocześnie jest pewna oś w tym dramacie, którą stanowi Willy, i nie można kombinować za dużo. Musi być linia interpretacyjna czytelna.

– Myślę, że Radek potrafił to czytelnie przeprowadzić – stwierdził Mirosław Baka. – To fantastyczny młody reżyser – z jego wrażliwością, umiejętnością obserwacji, myślenia, słuchania ludzi, błyskotliwością, w lot się rozumieliśmy – ten człowiek będzie wielki – powiedział Mirosław Bara. – A przy tym jest czytelny dla aktora w swoich uwagach, definiuje, nazywa to, o co mu chodzi, tak, że moje wielkie szczęście, że trafiłem na młodziaka, który jest taki dojrzały.

Katarzyna Korczak

Zdjęcia z próby generalnej

Fot. Dominik Werner. Materiały promocyjne Teatru Wybrzeże

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu " Śmierć Komiwojażera " .

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu ” Śmierć Komiwojażera ” .

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu " Śmierć Komiwojażera " .

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu ” Śmierć Komiwojażera ” .

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu " Śmierć Komiwojażera " .

28.02.2019 Teatr Wybrzeże , próba generalna Spektaklu ” Śmierć Komiwojażera ” .

*

Arthur Miller
ŚMIERĆ KOMIWOJAŻERA
Przekład: Anna Bańkowska
Reżyseria: Radek Stępień
Dramaturgia: Konrad Hetel
Scenografia i kostiumy: Eliza Gałka
Muzyka: Michał Górczyński
Reżyseria świateł i video: Natan Berkowicz
Ruch sceniczny: Wioleta Fiuk
Asystent reżysera: Piotr Chys
Inspicjent, sufler: Agnieszka Szczepaniak

W spektaklu występują: Mirosław Baka – Willy, Anna Kociarz – Linda, Piotr Biedroń – Biff, Piotr Chys – Happy, Jarosław Tyrański – Charley, Cezary Rybiński – Ben, Marcin Miodek – Howard Wagner, Justyna Bartoszewicz – Dziewczyna.

Premiera: 2 marca 2019 roku na scenie Stara Apteka
Kolejne spektakle: 3, 5, 6, 7, 12, 13 i 14 marca na scenie Stara Apteka

Arthur Miller (ur. 1915 zm. 2005) – dramaturg i prozaik amerykański. Uznawany za jednego z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych twórców amerykańskich XX wieku. Zdobywca nagrody Pulitzera. Urodzony na Manhattanie w polsko-żydowskiej rodzinie imigrantów. Ukończył Abraham Lincoln High School w Nowym Yorku i anglistykę na University of Michigan. Światowy rozgłos i pozycję jednej z czołowych postaci we współczesnej literaturze zawdzięcza dwóm, klasycznym już sztukom: ŚMIERCI KOMIWOJAŻERA i CZAROWNICOM Z SALEM. Nie mniejszą popularnością cieszyły się (również w Polsce) jego sztuki WSZYSCY MOI SYNOWIE, PO UPADKU, WIDOK Z MOSTU i CENA. W Teatrze Wybrzeże w 1995 roku odbyła się premiera jego dwóch jednoaktówek: COŚ W RODZAJU MIŁOŚCI i ELEGIA DLA JEDNEJ PANI. W swoich sztukach Miller opisywał niestabilną sytuację społeczną przeciętnego człowieka, zwracał uwagę na wszechobecną korupcję i wyzysk. Opisywał kompromitację „amerykańskiego snu”. W latach 1955-1961 był mężem Marilyn Monroe.

Radek Stępień (ur. 1993) – reżyser teatralny, student V roku Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego. W latach 2011-2013 związany z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego, w latach 2013-2018 z Ośrodkiem Praktyk Teatralnych Gardzienice. Studiował na Międzywydziałowych Interdyscyplinarnych Studiach Humanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Współpracował m.in. z Krystianem Lupą przy spektaklach SPI-RA-LA (2015, asystent reżysera) i PROCES (2017, współpraca dramaturgiczna i asystent reżysera). Debiutował przedstawieniem PANNA JULIA (Teatr Ludowy w Krakowie) za który otrzymał m.in. nagrodę ZAIKS na Forum Młodej Reżyserii 2018. Wyreżyserował STUDIUM O HAMLECIE w ramach wydarzenia Wyspiański wyzwala w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie i SAMUELA ZBOROWSKIEGO w ramach przeglądu Młodzi w Starym w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie. Rezydent ostatniej edycji Festiwalu Teatru Dokumentalnego Sopot Non-Fiction (BIOGRAFIA, 2018). Laureat m.in. nagrody Off na 22. Festiwalu Szekspirowskim w Gdańsku za spektakl HAMLET i I nagrody na Przeglądzie Młodej Reżyserii 2017 w Krakowie. Stypendysta Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego za rok 2018.

Konrad Hetel (ur. 1991) – poeta i dramaturg. Pracował w wydawnictwach Znak i a5 oraz jako sekretarz Joanny Olczak-Ronikier i asystent (współpraca dramaturgiczna) Krystiana Lupy przy PROCESIE w Teatrze Nowym w Warszawie. W teatrze pracował m.in. z Magdą Szpecht (OSTATNIE ZWIERZĘTA w krakowskiej Łaźni Nowej), Martą Streker (TRAGEDIA CORIOLANUSA Szekspira w Teatrze im. Bogusławskiego w Kaliszu) i Mikołajem Mikołajczykiem (ŚMIERĆ W WENECJI według autorskiego scenariusza w Teatrze Dramatycznym w Białymstoku). Jako dramaturg stale związany z Radkiem Stępniem (m.in. PANNA JULIA w Teatrze Ludowym, STUDIUM O HAMLECIE w Teatrze Słowackiego). Współtwórca multidyscyplinarnego kolektywu KORAN. Prowadzi fanpage z poezją ±1354.

Eliza Gałka (ur. 1988) – scenograf, kostiumograf, rysownik. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, dyplom magistra sztuki obroniła w 2016 roku na kierunku scenografia pod opieką dr hab. Ryszarda Melliwy. Debiutowała w Teatrze Ludowym w Krakowie w 2018 r. projektując scenografię i kostiumy do PANNY JULII w reżyserii Radka Stępnia, z którym pracować zaczęła jeszcze na studiach. Owocem tej współpracy jest m.in. HAMLET (nagrodzony na SzekspirOFF w Gdańsku w 2018 r.). Członek multidyscyplinarnego kolektywu KORAN.

Michał Górczyński (ur. 1977) – klarnecista, kompozytor, pedagog muzyczny. Jest absolwentem warszawskiej Akademii Muzycznej im. F. Chopina. Od 1998 roku skomponował szereg utworów na różne składy instrumentalne oraz muzykę do teatru (około 25 spektakli w teatrach dramatycznych i lalkowych). Zajmuje się improwizacją i interpretacją muzyki współczesnej. Występował jako solista z takimi zespołami, jak De Ereprijs, Kwartet Śląski, Orkiestra Aukso, Filharmonia Podlaska, Filharmonia Szczecińska. Uczestniczył w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Muzyki Współczesnej w Darmstadt, gdzie prezentował swoje autorskie techniki wykonawcze. Od 2002 roku współtworzy zespół Kwartludium, specjalizujący się w wykonywaniu muzyki współczesnej. Stypendysta Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu tworzenia alternatywnych podręczników edukacyjnych. Od 2013 roku realizuje projekt muzyka do języków, tworząc autorską muzykę do języka jidysz (płyta została wydana przez Multikulti Records), do poezji japońskiej (For Tune Records) do perskiej poezji Dżalaluddina Rumiego, poezji Williama Blake’a, poezji indonezyjskiej Sahnila Arifa Farobiansah.

Natan Berkowicz (ur. 1998) – operator, artysta wideo, grafik. Student Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Pracuje z reżyserami teatralnymi nad koncepcją i oprawą wizualną spektakli, skupiając się głównie na relacji chaosu z ładem, zaciemnienia i mroku. Twórca visuali m.in. do PROCESU w reżyserii Krystiana Lupy, ZATOKI SUMA Agaty Dyczko i PANNY JULII Radka Stępnia. Współtwórca multidyscyplinarnego kolektywu KORAN.

Wioleta Fiuk (ur. 1985) – tancerka i choreograf, współzałożycielka Teatru Tańca Dzikistyl Company znanego z takich produkcji jak: RADIO ŻELAZA, UCHODŹCY/TESTIGO DOCUMENTARY, REALITY DISAPPEARS AFTER WALKING. Jest autorką ruchu scenicznego m.in. do ZACZAROWANEJ KRÓLEWNY w reżyserii Michała Derlatki, FARAONA i CZAROWNIC Z SALEM w reżyserii Adama Nalepy oraz DO KOMINA MURZYNA!MURZYNA! w reżyserii Zbigniewa Brzozy. Szerszej publiczności znana jest jako zwyciężczyni dwóch programów telewizyjnych o tematyce tanecznej: You Can Dance TVN oraz Got to dance Polsat.